Mooie Medusa?

Wat heb je nodig? 

• zwart papier A3 
• plakkaatverf in blauw, groen, zwart en wit
• kwasten
• potten met water

De mythe van Medusa

In het oude Griekenland woonde Medusa, een mooie vrouw met glanzend haar. Iedereen bewonderde haar en dat maakte haar hoogmoedig. Ze vond zelfs dat ze mooier was dan de godin Athena. Dat pikte de godin niet en ze sprak een vloek uit; hierdoor werden de haren van Medusa giftige slangen en iedereen die ze aankeek versteende. Medusa vluchtte en leefde jarenlang in een grot tussen de versteende lichamen van reizigers die haar per ongeluk waren tegengekomen.
Perseus kreeg de opdracht haar te doden. Met een zwaard en spiegelend schild ging hij de grot in. Hij keek strak naar zijn schild om te kijken waar Medusa was. Terwijl de slangen naar hem sisten, sloeg hij haar hoofd eraf. Perseus nam het hoofd mee als trofee. De blik van Medusa bleek een machtig wapen tegen het kwaad.

Deze mythe is de aanleiding voor een tekenles: teken het hoofd van Medusa met slangenhaar in (uiteraard!) koude kleuren. 

Wat moet je doen?

1. Teken het hoofd van Medusa met de slangen eromheen.  
2. Verf alles in koude kleuren. Let op: je maakt lichte kleuren door druppels donkere verf bij de lichte te mengen, en dus niet andersom.

Beeldaspecten: kleur (koud), nuance. 

Technieken: kleurnuances aanbrengen in verf. 

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 7.

Portret in de stijl van Modigliani

Amedeo Clemente Modigliani (1884 - 1920) was een Italiaans kunstschilder en beeldhouwer. Zijn schilderijen worden gerekend tot het expressionisme. Modigliani schilderde sterk gestileerde naakten en portretten die toch overeenkomst met het model bleef houden. Hij maakte gebruik van gestileerde en verlengde vormen: lange, ovale gezichten met uitgerekte halzen en lange ledematen, waardoor de figuren vaak een melancholieke stemming uitdrukken. De huid is vaak roestkleurig en alle vormen zijn omlijnd. Ogen, monden en neuzen staan in de gezichten niet op de 'juiste' plaats, maar zijn ook uitgerekt.

Instructie

Bekijk met de leerlingen schilderijen van Modigliani en bespreek wat opvalt:

• gezichten zijn langgerekt
• gezichten staan vaak scheef
• warme kleuren 
• de vormen zijn zwart omrand

Wat heb je nodig?

1. zwart knutselpapier op A4 
2. oliepastels
3. gekleurd papier voor achtergrond
4. tekenpotlood

Wat moet je doen?

1. Neem een vel zwart papier en verdeel dit in acht vakken: verticaal middendoor, dan horizontaal middendoor. Halveer de horizontale helften nog eens. 
2. Teken met potlood een ovaal vanaf de middenlijn tot iets boven het midden van het bovenste vak. 
3. Teken de halslijnen vanaf het midden tot aan het onderste vak. 
4. Teken de schouders. 
5. Teken de ogen en de mond. Hiertussen de neus, die langer wordt dan gebruikelijk. Zie schema.
6. Trek de potloodlijnen over met zwart oliepastel. 
7. Kleur het portret in. Raak de zwarte lijnen niet met een ander kleurtje, want dan gaat het smeren! Mocht een lichter krijtje toch zwarte vlekken krijgen, maak het dan schoon met een papieren handdoekje. 
8. Kleur de achtergrond tot er geen zwart meer te zien is. Plak het werk op een gekleurd ondervel.

Door leerlingen van groep 7.

Carnavalsclowns

Wat heb je nodig?

• gekleurd papier 23 bij 32 cm
• wit tekenpapier A5
• schaar en lijm
• oliepastels
• plakkaatverf
• wc-rolletje

Vooraf

Bekijk via het digibord foto's van clowns en vergelijk ze met foto's van 'gewone' mensen. Waaraan herken je een clown?

Wat moet je doen?

1. Knip de hoeken van het witte papier zodat een gezichtsvorm ontstaat. 
2. Plak het witte vel in het midden van het gekleurde vel, dit is het gezicht van de clown. 
3. Teken met oliepastel ogen, mond, neus, hoedje, haren, strik etc. 
4. Kleur de vlakken in en omlijn alles met zwart oliepastel.
   
5. Stempel met een wc-rolletje en plakkaatverf cirkels rond de clown.

Beeldaspecten: vorm, lijn. 
Technieken: knippen+plakken, stempelen, tekenen.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 4.

Zelfportret, net als Vincent van Gogh

 Benodigdheden: 

1. tekenpapier
2. plakkaatverf in huidskleuren + basiskleuren
3. kwasten + schotels eierdozen
4. papieren doekjes
5. zwarte fineliner 
6. gekleurd papier of stroken
7. lijm

Voor info over Van Gogh, zie een van de andere lessen over hem op dit weblog. 

Bekijk zelfportretten van Vincent van Gogh. Wat valt op?

• heldere kleuren
• geen kleurvlakken
• snelle korte verfstreken
• achtergrond lijkt soms te bewegen

Ter voorbereiding op deze les en het schilderen van streepjes zie de les Schilderen zoals een impressionist. 

Wat moet je doen?

• Bekijk het filmpje over het tekenen van een gezicht. 
• Schets een portret van jezelf. Gebruik eventueel een spiegeltje.
• Oefen het schilderen van streepjes op een kladje. 
• Schilder het portret net als Van Gogh deed, dus met korte penseelstreken. Ga geen verf mengen, maar schilder kleuren over elkaar zoals Van Gogh deed, of doe twee kleuren aan je kwast.  
• Schilder de achtergrond ook in korte penseelstreken. 
• Omlijn eventueel ogen, neus en mond met een fineliner. 
• Signeer je werk met je eigen naam of de naam Vincent. 
• Plak of niet je werk op een gekleurde achtergrond.

Beeldaspecten: kleur, nuance, textuur. 

Technieken: schilderen in korte streken, portret tekenen.

Deze les is gegeven in groep 8 tijdens onze Arts & Activities-lessen over het impressionisme in maart/april 2021. 

Portfoliomap met zelfportret zoals Roy Lichtenstein

Op mijn school bewaren we gemaakte kunstwerken tot het eind van het schooljaar. In juni maken de leerlingen een portfoliomap om alles mee naar huis te nemen. Op de voorkant staat een eigen tekening in de stijl van een van de kunststromingen die dat jaar is behandeld. Dit zijn de portfoliomappen van groep 8 met een zelfportret in de stijl van Roy Lichtenstein (popart). 

Uiteraard is dit ook een leuke opdracht voor de verjaardagskalender die we aan het begin van het schooljaar maken. 

Benodigdheden:
Voor de map: papier op A1 formaat, dubbelgevouwen > wij gebruiken hiervoor het ruwe schilderpapier van de kleuters. 

inhoud portfoliomap

Voor de tekening: 

• wit tekenpapier A4
• viltstiften 
• huidskleur potloden
• zwarte fineliner

Zie voor meer info over kunstenaar Lichtenstein deze eerdere post.
Laat op het digiboard werken van Roy Lichtenstein zien en bespreek de belangrijke kenmerken: gebruik van primaire kleuren (soms ook groen), tekstballonnen, kreten (onomatopee) rasterstippen en zwarte omlijningen. 

Wat moet je doen?

1. Teken op het witte tekenvel een zelfportret (stappenplan op Wikihow).
2. Voeg een tekst toe die bij jou past. Doe dit in een tekstballon of andere vorm.
3. Kleur je gezicht met huidskleur potlood.  
4. Gebruik voor de rest van je tekening viltstift in primaire kleuren. 
5. Kleur één onderdeel van je tekening met stippen. 
6. Vul de achtergrond met een patroon. 
7. Omlijn met zwarte fineliner. 
8. Plak je werk op je portfoliomap. 
9. Teken daarop met grote letters: portfoliomap + je naam + het jaartal.

Beeldaspecten: lijn, kleur.

Zelfportret met Art Nouveau lijst net als Alphonse Mucha

Wat heb je nodig?

1. foto van jezelf
2. wit tekenpapier
3. gekleurd papier voor achtergrond
4. gekleurd papier voor een lijst
5. kleurpotloden, waaronder goudAlphonse Mucha
6. snijmat en snijmesje

Over de kunstenaar

Alphonse Mucha (Tsjechië, 1860-1939) bepaalde het gezicht van de Art Nouveau schilderkunst. Sierlijke vrouwen, motieven uit de natuur, zachte kleuren en gestileerde letters vormen de basis van zijn werk.

In 1887 vertrekt hij naar Parijs, op dat moment het centrum van de moderne wereld: een bruisend nachtleven, moderne warenhuizen en kunstlicht dat de stad tot na zonsondergang verlicht. Mucha heeft niet veel succes, maar dat verandert bij zijn eerste opdracht: een affiche voor de theatervoorstelling Gismonda. Hij maakt een levensgroot affiche van een vrouw omringd door gestileerde bloempatronen en zwierige lijnen. Hiermee vestigt hij zijn naam als kunstenaar en weet zich verzekerd van voldoende werk in de jaren die volgen. Zijn posters maakten van Parijs een openluchtmuseum met kunst die door iedereen te bekijken is.

Instructie
Laat werken van Mucha zien en bespreek de kenmerken: 

• sierlijke golvende lijnen
• organische motieven
• zachte kleuren 
• vaak asymmetrisch

Wat moet je doen?

1. Teken een foto van jezelf na en kleur die in met kleurpotlood.
2. Knip uit en plak op gekleurd papier.
3. Teken op de achtergrond met goudkleurig potlood organische motieven.
4. Snijd een lijst voor je portret en plak dit op je kunstwerk

Beeldaspecten: kleur, lijn, vorm
Kunstwerken van leerlingen van groep 7 en 8. 

Portret zoals Picasso

 Wat heb je nodig?

• zwart A4 papier 
• oliepastels
• pastelkrijt

Zie voor  informatie over Picasso een van de andere posts op dit blog met het label kubisme. 

Wat moet je doen?

1. Schets met pastelkrijt een portret zoals Picasso dat deed. De ene helft van het gezicht zie je van de voorkant, de andere helft en profil. 
2. Kleur in met oliepastels. Zorg ervoor dat het hele vel gevuld is. 
3. Trek de omlijningen van het gezicht met zwarte oliepastel.

Beeldaspecten: vorm, kleur

Woordenschat: kubisme, en profil, gezichtspunt, omlijning, portret  

Kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 8.

Portret in ijzerdraad

Tijdens een studiedag over kunstonderwijs hebben onze leerkrachten  portretten gemaakt van ijzerdraad. Dit is zeker ook te doen in de bovenbouw. Wil je draadfiguren maken in de midden- en onderbouw, kies dan een eenvoudiger vorm, bv. een vrucht (onderbouw) of dier (middenbouw).

Deze activiteit kun je gebruiken bij een les over de kunstenaar Alexander Calder, bekend vanwege zijn draadfiguren en mobiles. Vanwege copyrights kan ik geen foto's plaatsen, dus google op 'Calder wire figures'.

Benodigdheden:

1. 3 m ijzerdraad met een dikte van 1,3 mm 
2. kniptang
3. selfie geprint op A3 formaat
4. dikke zwarte watervaste stift
5. schilderstape

Maak een foto van jezelf en print die op A3 formaat. 

Trek met de stift een lijn over de vorm van je gezicht, ogen, neus, mond en haar. Draai het vel om, de lijnen zijn nu op de achterkant te zien. 

Wikkel 3 m ijzerdraad om je vingers tot een bosje. Begin bij de hals. Leg het draad plat op de foto en volg de lijnen van je gezicht. Probeer het portret uit één draad te leggen. Lukt dit niet, dan kun je smokkelen door de draad door te knippen en een nieuw stuk te nemen. Geef het portret meer stevigheid door de draad af en toe extra om elkaar te wikkelen. Plak de draad zo nu en dan vast aan de foto met schilderstape. 

Klaar? Haal de stukjes tape weg. Fixeer de plekken waar draad omhoog komt door met kleine stukjes draad verbindingen te maken. Zie detailfoto. 

foto omtrekken met stift 

blad omdraaien, de stiftlijnen zijn doorgedrukt

lijnen volgen met draad, vastplakken met tape

verstevigingen aanbrengen

werkstukken die klaar zijn op tafel

ophangen voor mooie schaduwen op de muur

Portret in clair obscur

Wat heb je nodig?

• tekenpapier A4
• houtskool
• papieren doekjes
• zwart papier 

Vooraf

Clair-obscur is een techniek waarbij de voorgrond extreem licht is en de achtergrond extreem donker met als doel een dramatisch effect te creëren. De manier van lichtgebruik is vergelijkbaar met een schijnwerper in het theater: alleen het onderwerp staat in het licht.

Titus, zoon van Rembrandt van Rijn (Rembrandt, 1660)

Narcissus, de man die verliefd werd op zichzelf, 

Caravaggio (1597-1599)

Laat deze twee schilderijen zien waarin clair obscur is toegepast. Wat valt op? Waar is het donker, waar is het licht? Waarom zou een kunstenaar dit doen? Welk gevoel roept dit bij je op?

Wat moet je doen?

1. Ga tegenover een medeleerling zitten.
2. Maak een portret van elkaar.
3. Gebruik hierbij arceer- en veegtechnieken. 
4. Zorg ervoor dat de achtergrond donker is het het gezicht licht. 

Beeldaspecten: kleur, nuance, ruimte.

Kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 6.

Bad hair day

Benodigdheden:

1. tekenvel op A2 formaat (of A1 voor portfolio)
2. ecoline of vloeibare waterverf
3. rietjes
4. oliepastelkrijtjes 

Geef een les over het tekenen van een gezicht (Wikihow).  Maak eventueel samen met de leerlingen een raster op het tekenvel, zodat de kinderen steunlijnen hebben voor het tekenen van de onderdelen van het gezicht. Laat daarbij eenderde deel van de bovenkant van het vel leeg.

Kleur de gezichten in met oliepastelkrijtjes. Druppel met een penseel ecoline bovenaan het vel en blaas dit met een rietje diverse kanten op. De ecoline zal niet pakken op het vette krijt.

Op de foto werkstukken van leerlingen van groep 5. Voor deze werkstukken zijn vellen op A1 formaat gebruikt en in de lengte dubbelgevouwen. Op deze manier ontstonden deze portfoliomappen, waarin de leerlingen alle gemaakte kunstwerken van het schooljaar konden bewaren. 

Selfie in de stijl van de oude meesters

Door Anne, groep 5

Benodigdheden:

1. spiegels
2. potloden
3. tekenpapier op A3 formaat
4. kwasten
5. plakkaatverf
6. schaar
7. lijn

We bekijken realistische (zelf)portretten van bekende en minder bekende schilders en bespreken deze. Waarom werden de portretten vroeger zo realistisch geschilderd en nu niet meer zo vaak?
We bespreken de indeling van een gezicht: waar zitten de ogen, op welke hoogte komen je oren etc. (google op 'how to draw a face').
Vervolgens bekijken de leerlingen hun eigen gezicht in een spiegeltje. Hoe zien je ogen eruit? Heb je brede of smalle wenkbrauwen, vaste of losse oorlellen, krullen of steil haar etc.

De leerlingen schetsen hun gezicht aan de hand van een stappenplan op grote vellen papier en schilderen dit vervolgens. Als iedereen klaar is, leggen we alle portretten bij elkaar en kijken we of we elkaar herkennen. We geven elkaar feedback: Wat is goed aan jouw tekening en welke tip kan ik je geven voor de volgende keer?
Na het drogen knippen we de portretten uit en laten daarbij een randje wit zitten zodat het mooi afsteekt tegen een gekleurde ondergrond.

Portretten van de leerlingen van de plusklas, groep 3-6 

De man met de grote mond - Paul Klee

Door Frederieke, groep 5

Benodigdheden:

1. tekenpapier op A2 formaat
2. kwasten
3. plakkaatverf
4. potlood
5. zwarte markeerstift
6. schaar
7. lijm
8. behangpapier

Paul Klee (1879 – 1940) is een Duits/Zwitserse kunstschilder. Zijn werk behoort tot de moderne kunst. Klee ontwikkelde zich als autodidact en liet meer dan 9000 kunstwerken na. In 1912 maakte hij kennis met werk van Picasso en Malevitsj en ontmoette hij Robert Delaunay, die kleur het belangrijkste element in de schilderkunst vond. Na een reis naar Tunesië in 1914 ging Klee steeds kleurrijker en abstracter schilderen. Hij schildert landschappen, portretten, dieren, mythologie, geheimzinnige machines. In zijn werk combineert hij abstracte en figuratieve vormen. Het werk van Klee valt niet onder één stroming: surrealisme, kubisme, abstractie zijn termen die op zijn schilderkunst van toepassing zijn. Hij wordt ingedeeld bij het expressionisme (Bron: Wikipedia).

Laat het schilderij op het digibord zien. Schrijf aan de linkerkant 'ja' en aan de rechterkant 'nee'. Typ de volgende zinnen op het bord:

• Hij heeft een grote mond
• Zijn neus is precies even lang als zijn kin
• Hij heeft krullen
• Hij kan goed ruiken
• Hij is bang
• Zijn neus lijkt op een mes
• De ogen zijn blauw
• Hij ziet er brutaal uit
• Hij ziet er boos uit
• Hij heeft geen oren
• Zijn gezicht bestaat uit puzzelstukjes
• De kleuren zijn somber
• Ik zie alleen felle kleuren

Laat de leerlingen een voor een de zinnen naar de goede plek slepen. 

De leerlingen tekenen een gezicht van de zijkant waarbij de neus even ver uitsteekt als de kin. Teken twee ogen. Verdeel het gezicht in vlakken. Kleur elk vak in met plakkaatverf en gebruik hiervoor alleen mengkleuren, net als Paul Klee deed. Alleen de ogen mogen in de basiskleur blauw worden geschilderd.

Wacht tot het werk droog is en omrand dan alle kleurvlakken met een zwart markeerstift. Knip het werk uit en plak het op gekleurd papier of een stuk behangpapier. 

Deze opdracht is gedaan in groep 5/6. De moeilijker variant is om het gezicht te tekenen met slechts één lijn. Je mag je potlood dan dus niet van het papier halen. 

Door Zahra, groep 5

Bron: Paul Klee voor kinderen, door Birgit Brandenburg 

Portret in de stijl van Picasso

Wat heb je nodig?

1. bruin of lichtblauw tekenpapier A4
2. oliepastelkrijtjes
3. wit bordkrijt

Vooraf

Pablo Picasso (1881 - 1973) is een van de beroemdste kunstenaars aller tijden. Hij was beeldhouwer, grafisch ontwerper, pottenbakker, tekenaar en schilder.

Op 19-jarige leeftijd ging hij in Parijs wonen. Hij schilderde de armoede om hem heen. Zijn schilderijen uit die tijd zijn somber. We noemen dit de Blauwe Periode (1901-1904). Daarna werden Picasso's schilderijen vrolijker. Hij ging circusclowns en -artiesten schilderen in zijn Roze Periode (1904-1906).

Afbeeldingen die meer leken op verwarde puzzelstukjes volgden op deze Roze Periode. Soms gebruikte Picasso stukjes uit de krant, knopen, stof of touw en werden zijn werken collages.

Les demoiselles d' Avignon was het begin van zijn kubistische werk. Kubisten schilderden hun model of onderwerp van zoveel mogelijk kanten. Zo schilderde Picasso een vrouw die naar rechts kijkt terwijl haar neus naar links wijst. Het lichaam schilderde hij alsof het uit vierkanten bestond die naar allerlei kanten gericht waren. Kubistische werken lijken net puzzels. Het is alsof er iemand is geschilderd die in een gebroken spiegel kijkt.

Instructie

Toon kubistische werken van Picasso en bespreek wat opvalt.

Wat moet je doen? 

1. Teken met wit bordkrijt een portret in de stijl van Picasso. Ogen, neus en mond kunnen dus op andere plaatsen zitten en vanuit een ander gezichtspunt te zien zijn en de stijl van de tekening moet hoekig zijn. 
2. Verdeel de onderdelen van het gezicht en haar ook in vlakken. 
3. Kleur in met oliepastels. 
4. Omlijn de gezichtsonderdelen, gezicht en haarlijn met zwarte oliepastel.

Kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 8. 

De snor van Salvador Dalí

Wat heb je nodig? 

• A3 tekenpapier 
• oliepastels
• potlood
• zwarte watervaste stift
• chenilledraad 

Voor meer informatie over Salvador Dalí, zie de les van de olifanten op hoge poten.

Over de kunstenaar

Laat enkele werken van Dalí zien. Ze zullen zorgen voor verbazing, verrassing of soms een schok. Leg het verschil uit tussen realisme (werkelijkheid geschilderd op doek, als een foto) en surrealisme - realisme met vreemde elementen.
Bekijk het werk 'De olifanten' en bespreek de surrealistische kenmerken: de olifanten zelf zien er realistisch uit, maar ze hebben veel te hoge poten. Op hun rug staan huisjes.

Instructie 

Teken een gezicht. Ik heb gekozen voor de methode van WikiHow. Draai stap 1 en 2 om door bij stap 1 het vel in vieren te vouwen en daarna een eivorm te tekenen voor het hoofd volgens de afmetingen in de afbeelding. Ga verder volgens het stappenplan op Wikihow.

Wat moet je doen?

1. Teken een gezicht.
2. Teken er  een aantal smeltende klokken omheen. Laat ook klokken van het papier 'afvallen'. Waarom doen we dit? De kijker moet zich  afvragen hoe het schilderij verder gaat, dit is spannender (beeldaspect ruimte: afsnijding).
3. De klokken en het gezicht blijven wit. 
4. Kleur de achtergrond met warme kleuren en de kleding van Dali met koude kleuren (of andersom).
5. Omlijn klokken en gezicht met zwarte oliepastel. 
6. Teken met zwarte markeerstift de cijfers en wijzers van de klok en de delen van het gezicht. 
7. Kleur de iris van het oog met een fel kleurtje.
8. Prik twee gaatjes onder de neus en haal hier een stukje chenilledraad door. 
9. Buig dit tot een mooie snor. 
10. Signeer je kunstwerk met je eigen naam. Zet ook de naam Dali ergens op het werk, compleet met een snorretje!

Kunstwerken gemaakt door leerlingen uit groep 6.