Help, mijn naam verdwijnt!

Vooraf

In deze les combineer je perspectief tekenen met een optische illusie.

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A4
• liniaal
• passer
• viltstiften

Wat moet je doen?

1. Leg het papier in de breedte voor je. 
2. Zet met potlood een stip halverwege de rechter zijkant. 
3. Trek met liniaal 5 strepen van de stip naar de linkerzijkant. 
4. Trek 5 strepen vanuit de stip naar de boven- en onderkant van het papier. 
5. Teken met de passer steeds grotere cirkels rond de stip tot het blad vol is.
6. Schrijf je naam in blokletters tussen twee schuine lijnen en drie blokken hoog. 
7. Maak de blokletters 3D door de onderkanten en linkerzijkanten erbij te tekenen.
8. Kleur de voorkant van de letters. 
9. Kleur de schaduwen met een andere kleur. 
10. Kies 2 kleuren (of één en laat de rest wit) en kleur de blokken om en om, net als een dambord. 
11. Omlijn de letters met fineliner.

Tekeningen gemaakt door leerlingen uit groep 8. 

Een oogje in het zeil houden

Wat heb je nodig?

• tekenpapier 21 bij 21 cm 
• geeltje (circa 9 bij 9 cm)
• potlood
• liniaal
• kleurpotlood
• viltstift 

Vooraf

Op-art is een afkorting van optical art, ofwel optische kunst. Op-art beweegt zich op het grensvlak van realiteit en illusie. De kunstenaar speelt een spelletje met de kijker door beelden te creëren die lijken te bewegen of diepte veroorzaken. 

Wat moet je doen?

Stap 1: Teken een oog op het midden van het tekenvel. 

Trek lijnen vanaf het oog naar de buitenranden. Belangrijk: trek een EVEN aantal lijnen, anders kun je straks geen dambordpatroon kleuren. 

Stap 2

Leg een vierkant blaadje over het oog. (Doe het zo dat er straks plek is voor nog een blaadje over het oog). Zet met potlood stippen op de hoeken. Verbind de stippen. 

Stap 3

Doe hetzelfde nog een keer op een andere plek. 

Stap 4

Trek alle lijnen over met zwarte stift. Zet om en om stippen in de vakken die zwart moeten worden. Kleur de vakken met een stip zwart. 

Stap 5

Kleur de iris van het oog met potlood. 

Voor groep 4 was deze les nog een hele uitdaging!😀

Beeldaspecten: lijn, kleur. 

Net als Victor Vasarely

Victor Vasarely

Victor Vasarely (1906-1997) was een Frans-Hongaarse kunstenaar en een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Op-art. Vasarely studeerde in Boedapest en vertrok in 1930 naar Parijs om als decorateur en reclametekenaar te gaan werken. 

Op-art
Op-art is een afkorting van optical art, ofwel optische kunst. Op-art beweegt zich op het grensvlak van realiteit en illusie. De kunstenaar speelt een spelletje met de kijker door beelden te creëren die lijken te bewegen. Hoewel het kunstwerk zelf statisch is, veroorzaken gebruikte lijnen, vormen en kleuren een optische illusie van beweging. 
Laat werken van Vasarely zien. Wat zie je? Komt het voorwerp echt uit de achtergrond? Welke kleuren en vormen zijn gebruikt? Herken je het gezichtsbedrog? Hoe is de optische illusie tot stand gekomen? Waar zie je schaduw? Van welke kant komt dan het licht?

Wat heb je nodig?

1. zwart knutselpapier 23 bij 33 cm
2. stroken papier van 2 cm
3. liniaal
4. potlood 
5. schaar 

Stap 1

Vouw het zwarte papier over de breedte dubbel. Leg de vouw naar beneden. Trek bovenaan een lijn op 3 cm vanaf de kant. Trek een middenlijn van boven naar beneden. 

Zet op de vouw om de 2 cm een stipje, beginnend vanuit de middenlijn. 

Zet bovenaan om de 1 cm een stipje, beginnend vanuit de middenlijn. 

Trek lijnen tussen de stippen. 

Stap 2
Laat het vel dubbelgevouwen. Knip de lijnen in tot aan de strook van 3 cm. 

Stap 3
Weef de stroken in het raamwerk. Begin in het midden: druk de stroken aan beide kanten tegen de vouw aan. Druk de volgende stroken tegen de vorige aan. 

Stap 4
Plak aan een kant de losse strookeindjes vast.

Stap 5

Draai het werk om en knip de losse strookeindjes weg.  

Beeldaspecten: lijn, ruimte
Woordenschat: diepte, illusie, op art, optische kunst, perspectief, realiteit, 2D, 3D
Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8. 

Op art voorwerpen

Wat heb je nodig?

• A4 tekenpapier
• potlood
• viltstiften
• liniaal

Wat moet je doen?

1. Teken een raster met vakken van 2 bij 2 cm. 
2. Teken met potlood je hand of een voorwerp op het papier. 
3. Kleur dit voorwerp of je hand om en om in met zwart en een kleur naar keuze. 
4. Kleur de achtergrondhokjes in met dezelfde kleuren, maar wel zo dat het dambordpatroon verspringt.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 6.

In de stijl van Henrique Matos

Henrique Matos 

Henrique Matos (1961) is een Portugese schilder. Hij maakte landschappen, portretten en abstract werk, maar zijn op-art werken zijn het meest bekend.

Op-art is een stroming in de kunst. Het is een afkorting van optical art. Op-art ontstond uit de geometrisch abstracte kunst. Op-art kunstenaars maakten o.a. schilderijen met contrasterende felle kleuren en vormen die lijken te bewegen.

Laat afbeeldingen van het werk van Matos zien via Wikimedia Commons. Bekijk vooral de op-art werken en bespreek wat je ziet.

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A4
• ecoline of vloeibare waterverf
• pot water
• passer
• liniaal
• potlood
• watervaste zwarte stiften

Wat moet je doen?

1. Verf het tekenvel met ecoline en veel water in één kleur.

2. Laat op dit natte vel druppels ecoline vallen. Gebruik opnieuw water zodat de kleuren mooi uitlopen. Laat het vel goed drogen.

3. Trek met een passer een kleine cirkel op het vel. Teken op 2 cm eromheen grotere cirkels. Maak zo twee grote cirkels en een paar kleinere. Teken zo het vel vol met cirkels, ook halve aan de randen van het blad.
4. Verdeel de cirkels met een liniaal in vlakjes. Het moet een even aantal lijnen zijn, omdat je de vlakjes hierna in dambordpatroon moet inkleuren. Houd de lijnen op gelijke afstand van elkaar.

5. Kleur de vlakjes om en om in met zwarte stift.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 7. 

Tuimelende blokken

Door leerlingen van groep 8

Ook al ben ik zeker geen fan van kleurplaten, deze opart variant was in mijn groep een absolute hit! Benodigdheden:

1. kleurplaat 'tumbling blocks'
2. viltstiften

Laat voorbeelden zien van opart via het smartboard. Opart is een afkorting van 'optical art' ofwel 'optische kunst'. De kunstenaar speelt een spelletje met de kijker door beelden te creëren die lijken te bewegen. Hoewel het kunstwerk zelf statisch is, veroorzaken de gebruikte lijnen, vormen en kleuren een optische illusie van beweging. Bij het bekijken van opart kan de reactie van de kijker erg heftig zijn; je kunt je draaierig of gedesoriënteerd voelen. Ik heb de kleurplaat gedownload op Incompetech, een site waar je ruitjes- en millimeterpapier in alle soorten en maten gratis kunt downloaden. Kies voor 'tumbling blocks' en stel de waarden in zoals je dit wilt hebben. Print de pdf uit en kopieer hem voor alle kinderen. Gebruik voor het inkleuren maximaal drie kleuren en wijs de leerlingen erop dat gelijke vlakken ook dezelfde kleur moeten krijgen.

Spiegelgezichten

Wat heb je nodig?

1. wit tekenpapier op A4 formaat
2. liniaal
3. potlood
4. viltstiften in twee kleuren

Vooraf

Welke gezichtsuitdrukkingen ken je? Hoe kun je de uitdrukking van een gezicht tekenen? Laat aan de hand van voorbeelden zien hoe gezichten veranderen bij bepaalde emoties. Denk aan de stand van de mond, ogen, wenkbrauwen.

Wat moet je doen?

1. Trek met potlood en liniaal 3 schuine lijnen van boven naar beneden. 

2. Trek vanaf het midden van de korte kant een schuine lijn naar de eerste verticale lijn. Doe dit ook naar de tweede lijn, derde lijn en ga door tot de andere korte kant. 

3. Trek verticale schuine lijnen van boven naar beneden, zodat de vakken precies middendoor gaan. 

4. Teken een half gezicht tegen de rode lijn van het eerste vak linksboven en teken het spiegelbeeld aan de andere kant van de rode lijn.  

5. Kleur van de ene helft de diverse gezichtsonderdelen in. 

6. Kleur van de andere helft de achtergrond en laat de gezichtsonderdelen juist wit. 

7. Teken nog een gezicht in het vak eronder, kleur dit in zoals hierboven beschreven maar wissel wit en gekleurd om. Zie afbeelding c.

8. Maak de tekening af en met verschillende gezichtsuitdrukkingen. 

9. Kleur de tekening in, waarbij je gekleurd en wit als een dambordpatroon afwisselt. Zie afbeelding d.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8.

Golvende golven

Benodigdheden

1. wit tekenpapier op A4 formaat
2. viltstiften
3. gekleurd papier voor achtergrond
4. lijm
5. schaar

Teken op een wit vel tekenpapier met grijs potlood heel dun vier golvende lijnen van links naar rechts.

Teken vervolgens vijf golvende lijnen van boven naar beneden.

Teken in elk vak een kruis van licht golvende lijnen.

Kies drie kleuren die je mooi vindt, of die je bij golven vindt passen. Kleur de driehoekjes in volgens het patroon op je tekening; alle onderste driehoekjes in één kleur, de linker driehoekjes in een andere kleur en de rechter driehoekjes in een derde kleur. Het bovenste driehoekje in een vierkant blijft altijd wit. Dit is de schuimende kop van de golf!

Knip links, rechts en onderaan een licht golvende lijn door smalle stukjes weg te knippen. Knip aan de bovenkant de bovenste strook driehoekjes weg, zodat je punten overhoudt. Plak het werk golvend op een ondergrond van gekleurd papier, zodat het wat omhoog komt.

Op art kubus

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier 21 bij 29 cm
• potlood
• liniaal
• viltstiften
• lijm

Vooraf

Je kunt voor deze les een gekopieerde uitslag van een kubus geven, maar de leerlingen kunnen deze uitslag ook zelf tekenen aan de hand van een begeleide instructie.

Wat moet je doen?  

1. Leg het tekenvel voor je met de smalle kant naar boven.
2. Zet bovenaan het vel stipjes op 7 cm en op 14 cm.
3. Doe hetzelfde onderaan het vel.
4. Verbind de lijnen van boven naar beneden.
5. Zet aan de rechterkant van het vel stipjes op 7, 14, 21 en 28 cm waarbij je bovenaan begint.
6. Doe hetzelfde aan de linkerkant.
7. Verbind de lijnen. Je hebt nu12 vakken van 7 bij 7 cm en drie kleine rechthoekjes onderaan (afbeelding 1).

Afbeelding 1

   8. Nummer de vakken van links naar rechts dun met potlood. 

   9. Zet  een kruis in vak 1, 3, 4, 6, 10 en 12 (afbeelding 2).

Afbeelding 2

  10. Teken plakrandjes aan de zijkanten van blok 2 en 5. Trek hiervoor een            lijn op 1 cm vanaf beide zijkanten met schuine lijnen naar de hoeken. 

  11. Teken plakrandjes aan drie zijden van blok 11, zie afbeelding 3.

  12. Zet een kruis in de smalle strookjes onderaan het vel.

Afbeelding 3

   14. Zoek zes verschillende vormen van optische illusies en teken die op de           zijden van de kubus. 

   15. Kleur in  met viltstift en omlijn de vakjes eventueel met fineliner.

   16. Knip de kubus uit en plak de zijden aan elkaar.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8.

Op art lijnenspektakel 2: Knoflook?

Benodigdheden:

1. tekenpapier op A5 formaat
2. fineliner
3. gekleurd papier voor achtergrond
4. lijm

Zet verspreid over het papier stipjes en verbind deze met gebogen lijnen. Teken daaromheen meer gebogen lijnen, steeds uitgaand van de stippen. Het lijken wel knoflookteentjes!

Op art lijnenspektakel

Door Danjel, groep 8

Deze les vond ik op de weblog Art with Mister E. Benodigdheden:

1. tekenpapier op A5 formaat
2. kleurpotloden of viltstiften
3. zwarte fineliner

Stap 1. Teken een flauw golvende lijn op het tekenblaadje.

Stap 2. Zet verdeeld over deze lijn 8 stippen. Zet de twee van de stippen op 1 cm van de zijkanten. Verbind de stippen met een fineliner zoals op het voorbeeld. De lijnen aan de zijkant moeten lopen naar een fictieve stip buiten het tekenvel.
Maak het vel vol. Lijnen mogen elkaar niet kruisen. Laat sommige slierten breder worden, zodat de naast liggende sliert smaller wordt.
Kleur de tekening in met kleurpotlood of viltstift. Bij het inkleuren met kleurpotlood breng je kleurnuances aan door hard of zacht te kleuren. Hard drukken op de dieperliggende delen, zodat de kleur donkerder wordt, en zacht op de delen die 'bovenop' liggen. Goede oefening in drukcontrole!

Op art in complementaire kleuren

Benodigdheden:

1. tekenpapier van 14 bij 14 cm
2. liniaal
3. potlood
4. stukje karton van 6 bij 6 cm
5. viltstiften
6. zwart papier voor achtergrond
7. schaar
8. lijm

Vertel in de inleiding bij deze les over primaire en secundaire kleuren.
Hoe maak je de secundaire kleuren? Welke kleuren moet je daarvoor mengen? Laat aan de hand van een afbeelding van de kleurencirkel zien dat complementaire kleuren in de kleurencirkel tegenover elkaar liggen: blauw en oranje, geel en paars, rood en groen.

Verdeel het tekenvel in vier vakken van 7 bij 7 cm. Knip een vorm uit een stukje karton en trek deze in elk vak om. Trek met potlood om de cm verticale lijnen in de vakken. Kleur de vormen en achtergronden van de vierkantjes om en om in met complementaire kleuren en één in zwart/wit.

Knip de vierkantjes los en plak ze met een cm tussenruimte op een zwart vel.

Op art in de stijl van Victor Vasarely

Door Jetse, groep 8

Victor Vasarely was een Frans-Hongaarse kunstenaar en een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Op-art. Vasarely studeerde medicijnen in Boedapest en vertrok in 1930 vertrok naar Parijs om als decorateur en reclametekenaar te gaan werken. Hij ontwikkelde een systeem waarin hij voorwerpen uit het dagelijks leven abstraheerde.
Vasarely werd een van de leidende figuren van de geometrische abstracte schilderkunst, ook wel Op-art genoemd. Op-art werd in de 60er jaren vooral in Europa en Amerika bekend. Gewoonlijk werkte Vasarely in zwart-wit, latere werken hebben ook kleur. Bedenk dat Vasarely niet met een computer werkte!
Op-art is een afkorting van 'optical art' ofwel 'optische kunst'. De kunstenaar speelt een spelletje met de kijker door beelden te creëren die lijken te bewegen. Hoewel het kunstwerk zelf statisch is, veroorzaken de gebruikte lijnen, vormen en kleuren een optische illusie van beweging. Bij het bekijken van opart kan de reactie van de kijker erg heftig zijn; je kunt je draaierig of gedesoriënteerd voelen.

 Benodigdheden

1. wit A4 tekenpapier vierkant gesneden 21 bij 21 cm
2. viltstiften
3. liniaal en potlood
4. houtskool
5. gekleurd papier voor de achtergrond

Laat werken van Vasarely zien. Wat zie je? Herken je het gezichtsbedrog? Komt het voorwerp echt uit de achtergrond? Welke kleuren en vormen zijn gebruikt? Hoe is de optische illusie tot stand gekomen? Waar zie je schaduw? Van welke kant komt dan het licht?

De leerlingen gaan een op-art werkstuk maken in de stijl van Vasarely.
Trek een ronde vorm (schoteltje, bloempot o.i.d.) om op je tekenvel. In deze vorm trek je van boven naar beneden en van links naar rechts gebogen lijnen die de buitenrand van de cirkel volgen. De lijnen mogen elkaar nergens raken. Hoe groter de bolling, hoe groter het effect.
Verdeel dan de achtergrond met potlood in hokjes van 1,5 bij 1,5 cm. Kleur alle hokjes om en om in met naar keuze twee kleuren of één kleur en wit. Om de diepte meer te accenturen, teken je met  houtskool een schaduwvlek aan een kant van de bol.

Het tekenen van een raster bleek voor de leerlingen een ware uitdaging. Hoe meet je het raster goed uit? Hoe zorg je ervoor dat de lijnen recht zijn en parallel lopen? Hoe houd je de liniaal vast als je er met potlood langstrekt etc. (Uh ... hoezo moet ik op het midden van de liniaal drukken en niet aan het eind? 😉

Door Marrit, groep 8