Mexicaanse amate

 

Door Fleur, groep 5

Benodigdheden:

1. stevig bruin inpakpapier (bv. groentezakken)
2. plakkaatverf in fluorkleuren en wit
3. kwasten
4. pot water
5. zwarte watervaste stift
6. gekleurd papier voor achtergrond
7. lijm of nietapparaat

Amate is papier dat o.a. Mexico al eeuwen wordt gemaakt door de binnenste bast van verschillende bomen te koken, dit materiaal met een steen plat te slaan en dan uit te trekken tot een papier met een lichtbruine kleur. Aan het begin van de 20e eeuw beginnen diverse Nahuastammen van Mexico met het maken van amate-tekeningen, vooral om te kunnen ruilen en te verkopen aan toeristen.

Laat enkele voorbeelden van Mexicaanse amate-tekeningen zien. Bespreek wat opvalt: vogels, bloemen, felle kleuren en alles is zwart omrand. Rondom de tekening is een kader getekend, bestaand uit een patroon - ook in felle kleurtjes.

Door Anouk, groep 5

Scheur de randen van het bruine papier zodat het rafelig is. Schets met potlood een ontwerp en kleur in met plakkaatverf in fluorkleurtjes. Omlijn alles met zwarte stift, ook de details in het kader. 
Plak of niet het werk op een gekleurde achtergrond.

Beeldaspecten: kleur.

Hennahanden

 

Benodigdheden:

1. wit tekenpapier
2. gekleurd papier
3. Oost-Indische inkt + kroontjespen of zwarte fineliner
4. lijm
5. schaar 

Hennakunst is het maken van tijdelijke versieringen op de huid met kleurstof uit gedroogde hennabladeren. Hennaversieringen worden aangebracht bij feestelijke gelegenheden in landen in Noord-Afrika en Azië. Symbolen die gebruikt worden zijn die van kracht, geluk, vruchtbaarheid en bescherming. De patronen en symbolen zijn per land verschillend.

Trek op wit tekenpapier je hand om en knip deze uit. Versier de hand met patronen. Plak de hand op een gekleurd vel en knip uit met een randje van circa 1/2 cm. 

Japanse notans

Door Mike, groep 8

In Japan wordt  de harmonie tussen licht en donker in een kunstwerk aangeduid met de term 'notan'.

Benodigdheden:

1. wit papier 20 bij 20 cm
2. zwart papier 10 bij 10 cm
3. schaar
4. lijm
5. evt. snijmesje en snijmat

Laat op internet verschillende voorbeelden van notans zien (Google afbeeldingen) - er zijn symmetrische notans, maar ook niet symmetrische. Er zijn abstracte notans, maar ook figuratieve. 

Bespreek de afbeeldingen met de leerlingen.

Wat valt op? Is er symmetrie in de afbeelding of juist niet? Is de voorstelling abstract of figuratief? Wat betekent harmonie? Is er sprake van harmonie in deze notan? Waarom wel/niet? 

Leerlingen maken hun eigen notan: een figuratieve of een abstracte. Er mag geen papier overblijven! 

Dieren in Afrika

Schaaltjes van schuim (styrofoam) zijn zeer geschikt om mee te drukken. Wij kochten voor ons schoolproject over Afrika loempiadozen bij een groothandel in verpakkingsmaterialen. De dozen hebben een deksel en een mooie gladde boven- en onderkant om mee te drukken. De zijranden sneden we eraf, zodat we vlakke plaatjes overhielden.

 Benodigdheden:

1. schaaltjes van schuim, gladde onderkant - snijd opstaande randjes eraf onder de snijmachine
2. potlood
3. blockprint verf
4. verfroller
5. glasplaat
6. gekleurd of wit papier (kies ruw papier, dit zuigt de verf sneller op)

Door Jirte, groep 8

Leg het principe van drukken uit. Waarom gingen mensen teksten en afbeeldingen drukken? Wat is het voordeel van drukken?

Om te drukken met schuim, moet met potlood een tekening in het het schaaltje worden gedrukt. Laat de kinderen eerst een ontwerpje tekenen op papier. Pas als het ontwerp goed is, kan deze worden nagetekend op het styrofoam. Niet te hard drukken, dan druk je door het foam heen, maar ook niet te zacht - er moet een duidelijke afdruk te maken zijn.

Rol blockprintverf uit op een glasplaat. Rol de verf op het stukje schuim. Leg daarop een blaadje en wrijf er met de vlakke hand overheen. Trek het blaadje eraf en de afdruk is klaar. Maak eventueel meerdere afdrukken in verschillende kleuren of in kleuren over elkaar heen.
Plak de drukwerkjes op mooi gekleurd papier.

Dubbele druk - zwart op wit en andersom, door Elize, groep 8

Malinese modderlappen

Door Max en Koen, groep 8

Benodigdheden:

1. zwart knutselpapier
2. plakkaatverf wit, bruin, goud
3. kwasten

Bogolans zijn lappen stof die beschilderd zijn met modder. De techniek wordt al eeuwenlang uitgevoerd in met name Mali. Door stof te beschilderen met ijzerhoudende modder, ontstaan de diepzwarte kleuren. De stof wordt ondergedompeld in water met kalama, zodat hij geel wordt. Daarna begint het schilderen met modder. Elke familie heeft zijn eigen motieven op de doeken.
Op Schooltv staat een mooi filmpje over het maken van de bogolans.
Bekijk daarna afbeeldingen (zoekterm Bogolan in Google) en bespreek de foto's. Welke kleuren zie je? Wat voor motieven en patronen zie je?

Vorm tweetallen in de klas. Geef elk kind een zwart vel en plakkaatverf in natuurlijke kleuren. De opdracht luidt: maak samen een bogolan, dus laat je werkstuk aansluiten op dat van je schoudermaatje. Goed overleggen dus! Gebruik alleen natuurlijke kleuren en laat de zwarte achtergrond onderdeel worden van je ontwerp.

Afrikaanse adire

Benodigdheden:

1. wit tekenpapier op A4 formaat
2. wascokrijtjes
3. ecoline of vloeibare waterverf
4. kwast
5. liniaal
6. potlood

Yoruba vrouwen in Nigeria maken een geverfde doeken die ze adire noemen. Ze doen dit door doek voor het verfbad te vouwen of af te binden met raffia of stiksels. Ze noemen dit adire oniko, naar het woord iko wat raffia betekent.
Een ander type adire is adire eleko. Hierbij wordt de stof voor het verven beschilderd met zetmeel.

Beide typen worden geverfd in indigo, een natuurlijke blauwe kleurstof.

De kleurstof-bestendige zetmeel kan met de hand worden geschilderd of er worden metalen mallen gebruikt. Deze mallen worden gemaakt door mannen, die ze aan de vrouwelijke adire kunstenaars verkopen.

Bij het uit de vrije hand schilderen maakt de kunstenaar meestal eerst een raster van vierkanten of rechthoeken op de stof. Dan worden de vlakken met geometrische en figuratieve motieven gevuld.

De motieven kunnen simpele vormen zijn, maar ook moeilijker tekeningen.

Laat enkele voorbeelden van Afrikaanse adire zien op het digobord. Bespreek met de klas wat je ziet. Laat enkele van deze Afrikaanse symbolen zien, en bespreek de vorm en betekenis.

De leerlingen maken op hun tekenvel een raster van vierkanten van 5 bij 5 cm. Dan tekenen ze met wit of gele wasco symbolen en patronen in de vakken. Vervolgens wordt het vel blauw geverfd met ecoline; de wasco neemt geen ecoline op, dus de tekeningetjes zullen weer te voorschijn komen.

Door leerlingen van groep 5

Griekse vazen

Benodigdheden:

1. bruin inpakpapier of een papieren zak
2. zwarte fineliner of Oost-Indische inkt
3. zwarte stift
4. gekleurd papier voor achtergrond
5. lijm
6. schaar

In de Griekse oudheid speelde aardewerk in het dagelijks leven een grote rol. Het werd gebruikt om allerlei levensmiddelen in op te slaan en te bewaren, bijvoorbeeld wijn, olijfolie en water. Vaak werd het aardewerk versierd. Zo is er roodfigurig aardewerk waarbij de figuren rood zijn en de achtergrond zwart, en zwartfigurig, waarbij dit net andersom is. Op Wikipedia is nog veel meer informatie te vinden over Grieks aardewerk, en dan vooral over de verschillende stijlen in de versieringen van de vazen.
 Bekijk afbeeldingen van Grieks aardewerk. Bespreek enkele vormen:

  amfoor - kruik met aan beide kanten een oor waardoor hij gemakkelijk kon worden opgetild. Hij werd zowel voor vloeistoffen als vaste stoffen gebruikt.


krater - mengvat voor wijn en water. De Grieken lengden hun wijn altijd met water aan en soms voegden ze kruiden toe om de smaak te veranderen.


kylix - drinkschaal, plat of op een sierlijke voet, met twee horizontale oren. Aan de twee horizontale oren kon de schaal gemakkelijk worden doorgegeven.


stamnos - Een groot wijnvat met deksel en twee hoog opgezette oren. Meestal heeft de stamnos een buik die aan de bovenkant breder wordt, en een korte hals.

Bekijk de verschillende motieven (organische en geometrische) op de vazen en benoem deze: dieren, planten, bloemen, driehoeken, spiralen, fabelwezens enz. De leerlingen vouwen een stuk bruin inpakpapier dubbel en tekenen tegen de vouw een halve Griekse vaas naar keuze. Teken de vaas met een zwarte fineliner vol met figuren en randjes. Maak ook zwarte randjes waar je motieven uitspaart. Plak de vaas op een gekleurde achtergrond.

Griekse vazen, door groep 7

Toffe totempalen

Door een groepje van drie leerlingen uit groep 8

Benodigdheden:

1. tekenpapier op A4 formaat
2. potlood
3. dikke viltstiften
4. gekleurd fotokarton
5. schaar
6. lijm

Totempalen zijn houten standbeeld die door sommige indianenstammen werden gemaakt en worden  gezien als heiligdom. De paal werd meestal gemaakt van het hout van de cederboom en werd vaak in bonte kleuren geschilderd.
Laat afbeeldingen zien van totempalen. Bekijk en bespreek de beeltenissen die uitgesneden zijn.

In deze les tekenen groepjes kinderen gezamenlijk een totempaal. Hiervoor moeten enkele afspraken gemaakt worden: welke breedte kiezen we voor onze paal? Welke kleuren gaan we gebruiken? Welke tekening komt op welke plaats enz.
Maak groepjes van drie of vier leerlingen. Elke leerling tekent een deel van de totempaal en kleurt deze in met viltstift. Omlijn elke kleur met een dikke zwarte stift.
Elke leerling knipt zijn totempaalstuk uit. De onderdelen moeten tot een geheel worden gemaakt en op fotokarton worden geplakt. Tenslotte wordt de buitenkant van de totempaal omlijnd met een dikke zwarte markeerstift.

Beeldaspecten in deze les: lijn, vorm.

Zelfportret in mangastijl

Benodigdheden:

1. per leerling een half A4 tekenvel
2. kleurpotloden
3. zwarte viltstift

Manga is de Japanse vorm van een stripverhaal. De naam komt van ‘onbeheerste of willekeurige penseelstreken’. Dit slaat op de losse manier van tekenen. Anime is de term voor in mangastijl gemaakte tekenfilms. Laat de leerlingen enkele voorbeelden van tekenfilms opnoemen die in deze stijl getekend zijn. Ze kennen vast Pokémon en Dragonball Z. Laat hen een aantal voorbeelden zien, er zijn er genoeg op het internet te vinden. Bespreek wat opvalt:

1. de personages in manga hebben vaak een slank en aantrekkelijk uiterlijk
2. bij de strips voor kinderen hebben de karakters vaak grote sprekende ogen
3. de neus en mond bestaan vaak uit een vlot getrokken lijntje
4. de haarkleuren zijn opvallend en niet altijd natuurlijk
5. de hoofden zijn groot in verhouding tot het lichaam

Op internet zijn talloze sites te vinden waarop je kunt leren manga te tekenen. Google op 'how to draw manga'. Per lichaamsonderdeel zul je sites met aanwijzingen kunnen vinden. Voor deze les maken de kinderen alleen een portret van hun gezicht in mangastijl. Geef hen het schema om de vorm van het hoofd te tekenen (op het bord of een kopie).

Bespreek hoe ze het figuurtje op zichzelf kunnen laten lijken zodat het een manga zelfportret wordt. Denk aan uiterlijke kenmerken als kapsel, bril, moedervlekjes, de kleur van de ogen, sieraden enz.

Laat de leerlingen een hoofd en een stuk van de schouders tekenen. Inkleuren met kleurpotlood, omlijnen met zwarte viltstift.

Met dank aan Ilse Verhoeven

Trotse totempalen

Totempalen, door leerlingen uit groep 7

Benodigdheden:

1. dikke kartonnen buizen of Pringlesbussen of bussen van tennisballen
2. karton
3. kranten
4. eierdozen
5. wc-rolletjes
6. behangplaksel
7. schaar
8. duct tape of behangerstape
9. plakkaatverf
10. kwasten
11. spuitlak

Totempalen zijn belangrijke kunstvoorwerpen voor de bewoners van de Pacifische kusten. Ze worden gemaakt van stammen van de cederbomen en stellen vaak mensen, dieren, vogels of vissen voor. Deze karakters worden gebruikt om verhalen te vertellen.
Laat enkele afbeeldingen van totempalen zien en bespreek deze met de klas. Verdeel de klas in groepen van vier leerlingen. Geef elke groep een grote kartonnen rol (vraag in posterwinkel), een pot met behangerslijm, karton, tape, eierdozen, wc-rolletjes en veel kranten. Mocht je niet aan kartonnen buizen kunnen komen, dan kun je ook kiezen voor aan elkaar geplakte Pringlesbussen of bussen van tennisballen. Verstevig de bussen dan met zandbakzand, zodat ze niet omvallen. De groepsleden gaan eerst overleggen uit hoeveel karakters hun totempaal moet bestaan. Dan worden de taken verdeeld. Gebruik karton om uitstekende delen zoals vleugels te maken. Eerst tekenen, dan uitknippen en met tape vastmaken aan de buis. Gebruik eierdozen en wc-rolletjes voor het maken van ogen, neus of mond. Als alle uitstekende delen vastzitten, moet alles beplakt worden met meerdere stroken krantenpapier. Laat de totempaal een paar dagen goed drogen. Beschilder hem dan met plakkaatverf. Tenslotte wordt de hele paal bespoten met spuitlak, zodat de kleuren mooi gaan glanzen.