Margot Frank, uit de schaduw van Anne

Janny van der Molen schreef eerder twee boeken over het leven van Anne Frank, maar haar zus Margot bleef in Annes schaduw staan. Hoog tijd om Margot daaruit te halen en een eigen boek te geven, volgens Van der Molen. 

Over Margot Frank is echter veel minder bekend. Ze hield wel een dagboek bij net als Anne, maar dat is niet bewaard gebleven. Veel van wat we over Margot weten komt uit het dagboek van Anne. Margot is slim, rustig en serieus - tegenpool van de ongedurige en opstandige Anne. 

Uit de schaduw van Anne is een biografie, dagboek en infoboek ineen. Margot's leven wordt beschreven tegen de achtergrond van het opkomend nazisme. De Duitse familie Frank vlucht naar Nederland en duikt in juli 19942 onder in het Achterhuis. We lezen over Margot als zus, dochter en vriendin. Over haar schooltijd en de roeiclub waarvan ze lid was. Vooral de foto's van of met Margot hierbij zijn indrukwekkend. 

Toch is er, ondanks gedegen speurwerk van de schrijfster, niet heel veel meer bekend geworden over Margot dan we al wisten. Daarom heeft Van der Molen ervoor gekozen zelf dagboekfragmenten te bedenken als aanvulling op de informatieblokken. 

dagboekfragment Margot

Margot Frank, uit de schaduw van Anne is een prachtig vormgegeven boek. Dat kun je wel overlaten aan de Anne Frank Stichting met wie Van der Molen samenwerkte. In 12 hoofdstukken lezen we over de aanloop naar en het verloop van de Tweede Wereldoorlog en hoe Margot in die tijd leefde. Rijke taal, een schat aan foto's en illustraties en veel om over na te denken. Een aanwinst voor de schoolbibliotheek. 

Margot Frank, uit de schaduw van Anne kwam uit op 16 februari 2026, de 100e geboortedag van Margot. 

Een tekenles bij dit boek vind je hier.

Algemene gegevens

Titel: Margot Frank, uit de schaduw van Anne

Auteur: Janny van der Molen

ISBN: 9789021687414  

Uitgeverij: Ploegsma 

Hey jij, wat zit er in jouw ei?

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A5
• houtskool
• geel papier 
• haarlak

Verrassing!
Stel je voor dat je op Eerste Paasdag je eitje open tikt, en er blijkt iets heel anders in te zitten dan eiwit en eigeel.... Teken deze fantasie met houtskool op een wit blaadje.

Oefenen
Nooit met houtskool gewerkt? Oefen dan eerst op een kladje. Maak strepen, vervaag ze door met je vingers te vegen, maak schaduwen, gum de houtskol weg met kneedgum. Houtskool vlekt snel, dus maak je vingers regelmatig schoon met een nat doekje.

Wat moet je doen?

1. Teken twee helften van een ei.
2. Teken daartussen wat er volgens jouw fantasie in het ei zit.
3. Teken de omgeving.
4. Fixeer je tekening met haarlak.
5. Plak het werk op een gele achtergrond.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 5.

Lelijke heksen

Benodigdheden:

1. houtskool
2. pastelkrijt
3. wit tekenpapier A4
4. zwart papier voor achtergrond
5. haarlak

Vooraf

Waaraan herken je een heks? Welke voorwerpen of dieren associeer je met een heks? Hoe ziet een boze heks eruit? Denk aan gezichtskenmerken als mond, ogen en wenkbrauwen.
Laat leerlingen eerst op een kladje oefenen met houtskool. Leg uit hoe je  kleurverschillen maakt en hoe je met je vingers of een papieren doekje vlakken en lijnen kunt uitvegen. Met kneedgum kun je fouten verwijderen. 

Wat moet je doen?

1. Teken met houtskool het gezicht plus de hoed van een heks.
2. Kleur het gezicht in met pastelkrijt in een koude kleur. 
3. Teken daarna met houtskool ogen, neus en mond in het gezicht. 
4. Teken de schouders met een deel van de jurk. 
5. Kleur de hoed zwart. 
6. Teken rondom dingen die te maken hebben met heksen/Halloween. 
7. Fixeer het werk met haarlak. 

Beeldaspecten: kleur, nuance.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 7. 

Roetveegpiet met houtskool

Wat heb je nodig?

• tekenpapier
• houtskool
• haarlak

Vooraf
Oefen op een kladje het tekenen met houtskool. Hoe maak je dikke en dunne lijnen? Hoe kleur je in? Hoe voorkom je heel veel vingerafdrukken op je tekenvel? Wat doe je als je een fout maakt? (kneedgum!) 

Wat moet je doen? 

1. Teken een Pietenhoofd op de bovenste helft van het tekenvel.
2. Teken zijn lijf (of een deel ervan) op de onderste helft. 
3. Fixeer de tekening met haarlak.
   
   

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 3.

Grijs, net als Theo van Doesburg

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier 
• zwart vel als achtergrond
• houtskool
• liniaal
• potlood
• lijm

Over de kunstenaar 

Theo van Doesburg (1883-1931) was een Nederlandse schilder, architect en schrijver. Hij was gecharmeerd van de abstracte kunst van Kandinsky en het kubisme van Picasso. In 1917 richtte het tijdschrift De Stijl op, waarin hijzelf en andere kunstenaars hun vernieuwende ideeën konden publiceren. Bekende kunstenaars die we ook tot De Stijl rekenen zijn Piet Mondriaan, Bart van der Leck en  Gerrit Rietveld. 

Kenmerken van de Stijl-kunstenaars

• gebruik van primaire kleuren en niet-kleuren
• horizontale en verticale lijnen 
• gebruik van geometrische vormen
• streven naar evenwicht en harmonie in het kunstwerk

Compositie 12 - abstrahering van een landschap (1918)

Centraal deze les staat dit werk uit 1917 dat in het Guggenheim Museum in New York hangt. Geen primaire kleuren, maar alleen de niet-kleuren wit en zwart en alles daartussen. Doel van de les is niet dit werk na te maken, maar de techniek van het werken met houtskool te oefenen. 

Compositie in grijs, 1919

Wat valt op?

• geen kleur, alleen niet-kleuren
• geometrische vormen met soms afgeronde hoeken
• suggestie van diepte: soms lijken de stroken omhoog te komen door gebruik van licht en donker naast elkaar
• alleen horizontale en verticale lijnen 

Wat moet je doen?

1. Oefen eerst met houtskool op een kladje. Druk hard, zacht, veeg uit. Leer zo het materiaal kennen. 
2. Verdeel je tekenvel met potlood en liniaal in rechthoeken. Kleur deze in met houtskool. Zorg ervoor dat de lijnen tussen de rechthoeken goed zichtbaar zijn. Door harder en zachter drukken, wrijven en vegen kun je kleurnuances aanbrengen.
3. Plak het werk op het zwart papier. 

Beeldaspecten: kleur, nuance, lijn, vorm.
Kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 7. 

Portret in clair obscur

Wat heb je nodig?

1. tekenpapier op A4 formaat
2. houtskool
3. papieren doekjes
4. zwart papier voor achtergrond

Vooraf

Clair-obscur is een techniek waarbij de voorgrond extreem licht is en de achtergrond extreem donker met als doel een dramatisch effect te creëren. De manier van lichtgebruik is vergelijkbaar met een schijnwerper in het theater: alleen het onderwerp staat in het licht.

Titus, de zoon van Rembrandt van Rijn (Rembrandt, 1660)

Narcissus, de man die verliefd werd op zichzelf, Caravaggio (1597-1599)

Laat deze twee schilderijen zien waarin clair obscur is toegepast. Wat valt op? Waar is het donker, waar is het licht? Waarom zou een kunstenaar dit doen? Welk gevoel roept dit bij je op?

Wat moet je doen?

Leerlingen gaan in tweetallen tegenover elkaar zitten en maken zo een portret van elkaar waarbij ze gebruikmaken van arceer- en veegtechnieken. Zorg ervoor dat de achtergrond donker is het het gezicht licht. 

Beeldaspecten: kleur, nuance, ruimte.

Kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 6.

Zoevende zebra

Deze les past mooi bij het prentenboek Zoevende zebra van Jenni Desmond: Zebra houdt van zoeven, maar zijn vrienden Olifant en Vogel hebben er genoeg van. Ze worden veel te duizelig!

Dan begint het te stormen. Olifant en Vogel zijn bang. Ze missen Zebra's vrolijke gezoef! Zebra heeft inmiddels een nieuwe vriend ontmoet...

Benodigdheden:

1. schetspapier op A3 formaat
2. kopieerpapier op A4 formaat
3. thee
4. kleuterplaksel
5. zand
6. kwast
7. houtskool
8. witte en zwarte wol
9. schaar

In deze les werken we aan de beeldaspecten lijn en textuur. 

Verdun kleuterplaksel met een kop sterke thee. Roer er zand doorheen. Schilder hiermee het schetspapier helemaal. De gelige kleur en het zand versterken passen bij de leefomgeving van zebra's.  
Vouw een kopieervel dubbel en knip van de lange kant een stukje schuin weg voor de hals. 
Vouw het tweede kopieervel dubbel en knip een ovale vorm voor het hoofd. 
Teken op het hoofd met houtskool verticale lijnen en op het lijf horizontale lijnen. Knip oren en teken er horizontale lijnen op.
Knip stukjes wit en zwart draad en plak ze op. 

Beeldaspecten: lijn, vorm en textuur.
Technieken: knippen, plakken, tekenen met houtskool. 
Beeldende begrippen: ovaal, houtskool, voelbaar ( =  textuur), horizontaal, verticaal.