Kat en vogel, net als Paul Klee

Paul Klee (1879 – 1940) is een Duits/Zwitserse kunstschilder. Zijn werk zit op het grensvlak tussen figuratief en abstract. Hij schildert landschappen, portretten, dieren, mythologie, geheimzinnige machines. Behoort het tot het kubisme, expressionisme of surrealisme? Van elke stroming nam hij iets mee. Klee zocht patronen en motieven in allerlei kunstvormen: Afrikaanse, kunst, islamitische versieringen, kleding, maar ook uit kindertekeningen. Klee liet meer dan 9000 kunstwerken na. 

Kat en vogel uit 1928

Wat heb je nodig?

1. vierkant tekenpapier A4
2. potlood
3. zwarte markeerstift
4. waterverf
5. penselen

Wat zie je? 

• de kop van een kat met een vogeltje boven de ogen. Wat zou dit betekenen? Droomt de kat van zijn prooi? 
• de linkerkant van het hoofd is breder dan de rechterkant 
• grote ogen met verticale pupillen
• het ene oog lijkt groter dan het andere 
• warme kleuren, behalve de ogen  
• felroze neus in de vorm van een hart

Wat moet je doen? 

Stap 1: Vouw het tekenvel in vieren. Schets met potlood een W.

Stap 2: Zet een stip op de vouw en trek er licht krommende lijnen heen: de bovenkant van het hoofd.  

Stap 3: Trek de lijnen van stap 2 door naar beneden. 

Stap 4: Teken de ogen van het midden tot aan de zijkant. Teken de pupillen.

Stap 5: Teken de neus, snorharen en het vogeltje. 

Stap 6: Kleur de tekening en achtergrond in met bv. waterverf. Trek dan de lijnen over met een zwarte stift. 

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 3, 4 en 5. 

Beeldaspecten: kleur, lijn, vorm.

Stappenplan idee: Blowing Rock Museum.

De kan van Kandinsky

Wat heb je nodig? 

1. gekleurd karton A3 formaat
2. sponsjes
3. verfrollers
4. stroken stevig geribbeld karton 
5. bubbeltjesplastic
6. plakkaatverf
7. kwasten
8. schaar  
9. lijm

Lees hier over Kandinsky's concentrische cirkels. 

Organisation

Verdeel deze les in twee momenten. Richt voor les 1 (stap 1-4) vier tafelgroepjes in waar leerlingen kunnen drukken. Verdeel de leerlingen over deze groepjes. Als iemand klaar is, kan hij naar de volgende groep. Zo rouleren de leerlingen tussen de groepen tot ze aan het eind van de les de stappen 1-4 hebben gedaan.  

In de tweede les 2 (stap 5) worden de afzonderlijke onderdelen gecombineerd tot een kunstwerk. Leerlingen zitten dan op hun eigen plek in de klas.  

Dikke tip: wijs leerlingen erop dat ze op elk afzonderlijk onderdeel dat ze maken hun naam zetten! 

Groep A: drukken met sponsjes. Zet in het groepje papieren bordjes met verschillende kleuren verf klaar en leg bij elke kleur een verfroller.  

Groep B: drukken met karton. Snijd van een doos stroken karton van ongeveer 25 cm breed. Zet in het groepje papieren bordjes klaar met verschillende kleuren verf en leg bij elke kleur een kwast. 

Groep C: drukken met bubbeltjesplastic. Leg hier stevig wit A4 papier, stukken bubbeltjesplastic, enkele kleuren plakkaatverf en verfrollers klaar. Per kleur een verfroller.  

Groep D: concentrische cirkels verven. Leg in deze groep dik tekenpapier en verf op plastic bordjes klaar. Per kleur een kwast. 

Wat moet je doen? 

Stap 1: Leg het gekleurde karton rechtop voor je. Stempel ongeveer 1/3 deel van de onderkant vol met een sponsje en één kleur verf. Niet wrijven! 

Stap 2: Smeer met een kwast verf op de rand van de strook karton. Stempel horizontale en verticale strepen boven de sponsafdrukken. 

Stap 3: Spuit wat verf op het plastic en smeer dit uit met een kwast. Maak een afdruk op een wit vel papier. Laat drogen.  

Stap 4: Vouw een wit tekenvel in 6 vierkantjes. Schilder in elk vakje  een concentrische cirkel zoals Kandinsky dat deed. Gebruik 3 kleuren per cirkel. Laat drogen. 

Stap 5: Knip de cirkels uit. Teken op de achterkant van de bubbeltjesplastic print een symmetrische vaas en knip die uit. Plak vaas en bloemen op het bedrukte karton. 

kunstwerken gemaakt door leerlingen groep 5  

Beeldaspecten: kleur, nuance, vorm, lijn

Technieken: drukken met verschillende materialen, verven, knippen, plakken. 

Een zomerse zondag - Vlaamse expressionisten

Het Kunstmuseum in Den Haag brengt in samenwerking met uitgeverij Leopold bij grote tentoonstellingen prentenboeken uit. Allemaal meer dan de moeite waard om voor school aan te schaffen. Ik schreef al eerder over deze boekenserie bij de lessen over Karel Appel en M.C. Escher.
Bij de expositie Heerlijke herinneringen over het Vlaams expressionisme (maart-augustus 2023) verscheen het boek Een zomerse dag van de Vlaamse kunstenares Gerda Dendooven. 

'De Vlaamse expressionisten schilderden de poëzie van het dagelijks leven' lezen we op de achterflap. Logisch, maar vooral erg leuk, dat de teksten in dit boek volledig op rijm zijn geschreven. Aan de hand van de prenten wandelen we in en rond een Vlaams dorp waar ieder op zijn eigen manier van de zomerse zondag geniet. 

Zondagochtend negen uur.

De vroege zon strooit zacht haar vuur.

Wat is het stil, geen blaf geen zucht.

Geen vogel fladdert in de lucht. 

We zien vissers aan het water, een schilder die het zachte ochtendlicht probeert te vangen, een gezin in een bootje, kaartende mannen in een café en een schrijver die aan zijn nieuwe boek werkt.  Na de kermis wordt in de grote tent gefeest en gedanst tot de schemering invalt. De rust keert terug in het dorp. 

Door de bomen schijnt de maan.

Ook de schilders zijn naar huis gegaan.

Het was een mooie zomerdag.

En morgen is het maandag.   

De sfeervolle prenten in het boek bestaan uit collages van geknipte personen, aangevuld met getekende en geschilderde accenten. Bijzonder is dat de mensen uit slechts een kleur bestaan. De omgeving in zachte pasteltinten trekt daardoor extra aandacht. De typische Dendooven-grapjes zien we in dit boek ook, zoals de klodder verf op de billen van de vrouw van de schilder. Of de poedel die we steeds in een andere kleur tegenkomen: als schilder, circusartiest of danser. De afbeeldingen laten veel ruimte om er zelf dingen bij te bedenken.

Inspiratie voor haar boek haalde Dendooven uit schilderijen van verschillende Vlaamse expressionisten. Zo zien we het schilderij Marc groet 's morgens de dingen* van Floris  Jespers terug, evenals De grote schietkraam* van Gustave de Smet.
De titel van het boek is afgeleid van het schilderij Herinnering aan een zondag* van Edgard Tytgat. Op dit werk zien we Tytgat tijdens een zomerse namiddag aan het water, samen met  Gustave De Smet, Frits van den Berghe en hun echtgenotes. De interpretatie van Dendooven zien we terug in een van de prenten en natuurlijk ook in de titel van het boek!

* Hierop zit nog auteursrecht, dus hier geen afbeelding. 

Terugkerende onderwerpen in de schilderijen van Tytgat en De Smet zijn de kermis en het circus.  Die zien we ook in dit boek, evenals de accordeonspeler uit kunstwerken van De Smet.
Bijzonder is het kubistische tintje in sommige gezichten: ogen die je van voren ziet in gezichten die en profil zijn getekend. Kijken we naar een werk van Picasso? Nee, het is de kubistische inslag in het werk van Desmet. 

Een prachtig boek om bij een kunstles te gebruiken en te leren over de ontwikkeling van de moderne kunst in de dorpen langs de Leie. Of om gewoon lekker voor te lezen!
Te koop bij het Kunstmuseum of uw eigen boekhandel.  

De Schreeuw, net als Edvard Munch

Bang voor een overstroming

Edvard Munch (1863-1944) is een Noorse kunstschilder. 

De moeder van Munch overleden toen hij 5 jaar was. Kort daarna stierf ook zijn zusje. De angst voor het verliezen van geliefden achtervolgde Munch. Hij kreeg last van depressiviteit en angsten. Deze angst en zijn eenzaamheid zie je terug in zijn werken. 

Munch was niet alleen schilder. Hij maakte ook houtsnedes en etsen. Hij beeldde in zijn werk menselijke emoties, angsten en onzekerheden uit. Door deze onderwerpkeuze, maar ook door het gebruik van felle kleuren en expressieve lijnen had hij veel invloed op de ontwikkeling van het expressionisme. 

In de schilderijen De Schreeuw (Munch heeft hiervan meerdere versies gemaakt) zie je de angst terug. De persoon met de open mond kijkt naar de toeschouwer. Hij heeft zijn oren bedekt met zijn handen, terwijl zijn mond lijkt te schreeuwen. De rode en gele golvende lijnen van de lucht versterken het gevoel van angst. De zwarte figuren op de achtergrond benadrukken de eenzaamheid van de figuur op de voorgrond. 

Zet een afbeelding van het schilderij op het digibord en bespreek het. 

• Wat zie je? 
• Wat kun je zeggen over de kleuren? (fel en zacht door elkaar)
• Wat zie je aan de lijnen? (golvende en rechte)
• Het schilderij werd eerst 'Wanhoop' genoemd. Waarom?
• Wat zou er met de figuur op de voorgrond aan de hand kunnen zijn?
• Wat zie je aan het lichaam van de figuur op de voorgrond? (golvende lijnen, meebewegend met de lucht)
• Wat kun je zeggen over de figuren op de achtergrond? 
• Hoe komt het dat het pad en het hek erlangs steeds smaller worden?
• Wat vind je van dit schilderij? Wat voel je erbij?  

In deze les maken de leerlingen zelf een 'Schreeuw'. 

Bang voor monsters 

Benodigdheden: 

• wit tekenpapier (25 bij 32,5 cm)
• potlood
• liniaal
• oliepastels of wasco
• geprinte zwart wit foto's van leerlingen vanaf het middel
• sterke lijm

Stappenplan

1. Leg het papier met de smalle kant naar beneden voor je. 
2. Zet aan de linkerkant een punt op het vel op 1/3 deel van bovenaf. 
3. Trek met de liniaal lijnen van de punt naar de hoek rechtsonder (in het voorbeeld de blauwe lijnen). 
4. Teken paaltjes (de rode lijnen) in het hek. Dit zijn loodrechte lijnen. 
5. Schets met potlood op de achtergrond iets waarvoor je heel bang bent. 
6. Schets twee mensen die over het hek kijken.
7. Schets de rechte lijnen in het pad en de golvende lijnen in de lucht. 
8. Kleur je werk in met oliepastel of wasco. 
9. Knip de foto van jezelf uit en plak die op het werk. 

Bang voor een cheetah 

Kunstwerken zijn gemaakt tijdens de lessen over het expressionisme door leerlingen van groep 6.

Beeldaspecten: lijn, kleur, ruimte (perspectief). 

Dieren drukken zoals de expressionisten

door leerlingen van groep 7

De vroegste druktechniek, houtsnede, verscheen voor het eerst in China in de negende eeuw. Aangekomen in Europa rond 1400, werd het oorspronkelijk gebruikt voor het stempelen van ontwerpen op textiel. Tegen de 16e eeuw werd het een belangrijke kunstvorm in het werk van Albrecht Dürer en andere Noord-Europese kunstenaars. De expressionisten bliezen dit erfgoed nieuw leven in.

De houtsnede werkt volgens het stempelprincipe. Op een gladgeschuurd blok hout wordt een tekening gemaakt. Met beitels en gutsen wordt het hout rondom de lijnen (het ‘wit’ in de afbeelding) weggesneden, zodat de tekening verhoogd op het blok hout komt te liggen. Dan wordt inkt op de verhoogde delen aangebracht. Vervolgens wordt de zo ontstane drukvorm overgebracht op papier. De afdruk is spiegelbeeldig ten opzichte van de drukvorm. Deze techniek behoort tot de hoogdruk.

Houtsnede was een techniek die door expressionisten veelvuldig werd toegepast: gesimplificeerde en gestileerde afbeeldingen van dieren,  mensen en landschappen. 

Benodigdheden:

1. linoleum 12 bij 12 cm
2. afbeeldingen van dieren
3. gutsmesjes 
4. onderleggers
5. drukpers
6. roller
7. blockprint
8. gekleurd papier A5

Stappenplan

Stap 1

Neem een zwart-wit afbeelding van een dier, afgedrukt op 80 grams kopieerpapier. Uiteraard kan zelf tekenen ook! 

Stap 2

Trek de belangrijkste lijnen in de afbeelding over met een dikke zwarte stift. 

Maak de lijnen met de stift dik, zo'n 1/2 cm. We snijden straks namelijk de achtergrond weg en laten de getekende lijnen staan. 

Stap 3
Draai het vel om: je ziet nu hoe je afdruk eruit gaat zien. Werk eventueel bij. 
Teken een eenvoudig patroon op de achtergrond. 

Stap 4

Neem de tekening met carbonpapier over op linoleum. Ook hier: brede lijnen. 

Stap 5

Snijd de achtergrond, dus alle ruimte tussen de getekende lijnen, uit met een gutsmesje. Doe dit ook met de achtergrond: de lijnen blijven staan. 

Stap 6
Rol het linoleum in met blockprint en maak twee afdrukken op twee verschillende kleuren papier.
Rol het linoleum nu in met een andere kleur en maak weer twee afdrukken op papier naar keuze. 

Stap 7
Laat drogen. 

Stap 8

Knip de vier afdrukken uit.  Plak ze op een groot vel papier. 

Beeldaspecten: lijn, kleur, vorm. 

Bron: arteascuola.com, Moma en Rijksmuseum Twente. 

Vragende kinderen, net als Karel Appel

groepswerk leerlingen groep 3

Benodigdheden:

1. groot schildersdoek
2. doosjes
3. plakkaatverf
4. kwasten
5. lollystokjes

Voorleesverhaal bij deze les: 
Vragende kinderen, uit het boek: Een hele kunst, van Arend van Dam en Alex de Wolf, blz. 33-35.

Of: Karel Appel uit de kapperszaak in de Dapperstraat. 

Een boek van Imme Dros, helemaal op rijm! 

Jan Appel, kapper in de Dapperstraat 

die scheert, knipt en kapt van vroeg tot laat. 

Hij heeft een zoon Karel die als hij sterft 

de kapperszaak in de Dapperstraat erft! 

De kleine Kareltje veegt het haar 

voor pappa Jan Appel bij elkaar. 

Hij schikt de kleuren zo op de grond 

dat er een kat ligt, een muis of een hond.

 

Het kunstwerk van Karel Appel

Op weg naar Denemarken wordt Karel Appel (1921-2006, CoBrA-groep) getroffen door de armoede in het Duitsland van na de Tweede Wereldoorlog. Op treinstations ziet hij  hongerige kinderen bedelen om iets te eten. Het beeld van deze starende kinderen laat hem niet los.   
Om aandacht te vragen voor de situatie in Duitsland maakt hij de bedelende kinderen tot onderwerp van zijn kunstwerken. Een van deze kunstwerken is een beschilderd paneel met vierkante details van afvalhout: de vragende kindergezichten met holle ogen. Dit werk vormt de basis voor deze les. 

Van het reliëf Vragende Kinderen bestaan diverse uitvoeringen, o.a. in het Stedelijk Museum in Amsterdam. De foto hieronder heb ik gemaakt in Centre Pompidou in Parijs. 

Bespreek wat opvalt: 

• ruwe materialen
• felle kleuren
• kinderlijke vormen
• grote vragende ogen
• geen lach 
• de handtekening van Karel Appel staat op het werk

Alle leerlingen beschilderen een doosje in de stijl van Karel Appel: geen vrolijke gezichten, maar vragende ogen die niet blij kijken.
Laat enkele leerlingen gekleurde vlakken op het doek schilderen. Dan plakt elke leerling zijn doosje op het doek en plakt eventueel armen/benen erbij in de vorm van lollystokjes.     

Beeldaspecten: ruimte, kleur, textuur, vorm. 

Kunst maken met muziek, net als Kandinsky

Benodigdheden:

1. potten water
2. waterverf 
3. penselen 
4. zwarte en witte oliepastelkrijtjes
5. A3 tekenpapier

Centraal staat de kunstenaar Wassily Kandinsky (1866-1944) 

Kandinsky liet zich inspireren door muziek. Hij voelde dat iedere klank een kleur had en kleuren een eigen taal spraken. Hij hoorde kleuren in de muziek. Dit fenomeen noem je synesthesie. Bij mensen die dit kunnen, bestaat een sterke koppeling tussen de hersengebieden die informatie verwerken van de verschillende zintuigen. Zo zijn er ook mensen die een smaakje proeven bij bepaalde klanken!  

Kandinsky  probeerde om muzikale composities om te zetten in schilderijen. 

We starten met kunstbeschouwing. Zet het werk 'Sketch 160A' (Kandinsky, 1912) op het digibord.

Stel vragen als:

• Wat zie?
• Welke kleuren heeft de kunstenaar gebruikt?
• Zie je ook felle kleuren?
• Welke kleuren contrasteren? 
• Kun je het paard en de ruiter (der Blaue Reiter) vinden?
• Zie je de vogels? Vissen? Bergen? 
• Welk gevoel geeft dit schilderij jou? 

Aan het werk

Zet klassieke muziek op tijdens deze les. Muziek was immers de inspiratie voor Kandinsky.

Laat het werk van Kandinsky op het digibord staan, ook als de leerlingen aan het werk zijn. Er is zoveel op te zien!

Stap 1

De leerlingen gaan nu zelf aan de slag. Teken met het zwarte krijt 15 tot 20 willekeurige lijnen. Kronkels, recht of kruisende lijnen, het maakt niet uit. Wat zegt je gevoel? Teken dan, nog steeds met zwart, enkele abstracte vormen van vogels of vissen of het paard. Dus…niet natuurgetrouw!

Stap 2

Teken dan hier en daar met het witte krijt. 

Stap 3

We gaan werken met de waterverf. Herhaal de techniek: om met waterverf te verven, moet je water toevoegen aan de blokjes verf. Je maakt een 'verfpapje' door met een penseel druppels water op het blokje te laten vallen. Hoe meer water, hoe lichter.

Verf op willekeurige plekken. Je mag zoveel kleuren gebruiken als je wilt. Je mag ook over de lijnen verven. Gebruik lichte en donkere kleuren. 

Stap 4 We bekijken en bespreken elkaars kunstwerken. 

Door leerlingen van groep 4

Beeldaspecten: lijn, vorm, kleur, nuance.

Bron: artclasscurator.com

De val van Icarus - net als Matisse

Door Eva, groep 5

Benodigdheden:

1. blauw knutselpapier A4 formaat
2. zwart knutselpapier
3. restjes gekleurd papier
4. schaar
5. lijm

In deze les knippen de leerlingen, net als Matisse, een voorstelling uit papier. Ze doen dit naar aanleiding van de Griekse mythe over Daedalus en Icarus. 

Matisse (1869-1954) was een Franse beeldhouwer en schilder. Hij wordt gezien als de grondlegger van het fauvisme, een stroming binnen het expressionisme.  In zijn laatste levensjaren kon Matisse niet meer schilderen en bestonden zijn kunstwerken uit knipsels. Een van zijn knipsels is het werk Icarus uit 1947. 

Lees de  mythe van Icarus voor. Hieronder de verkorte versie, de uitgebreide versie van de mythe is o.a. te vinden op www.beleven.org.  

De val van Icarus
In het oude Griekenland woonde de beeldhouwer Daedalus met zijn zoon Icarus. Daedalus was de beroemdste beeldhouwer van zijn tijd. Maar dit maakte hem ijdel en jaloers. Zijn grootste angst was dat er iemand zou komen die beter was dan hij.
Daedalus' neefje Talos was erg slim. Hij vond verschillende handige voorwerpen uit, zoals de zaag en een pottenbakkersschijf. De jaloerse Daedalus merkte dat Talos beroemder werd dan hij en duwde hem van een hoge muur af. Talos stierf. Daedalus werd opgepakt, maar wist te ontsnappen. Hij vluchtte met Icarus naar het eiland Kreta, waar koning Minos de baas was.
Op Kreta leefde een verschrikkelijk monster, de Minotaurus. De koning vroeg Daedalus een hok voor het monster te bouwen, waarin hij wel ruimte had maar waar niemand hem zou kunnen vinden. Daedalus bouwde een ingewikkeld doolhof voor de Minotaurus. Hij deed meer opdrachten voor Minos, maar was niet gelukkig en kreeg heimwee naar zijn geboortestreek. Omdat Minos hem niet zomaar zou laten gaan, besloot Daedalus te vluchten.
Hij bedacht een plan: hij zou gaan vliegen. Hij verzamelde grote vogelveren, bond die met draad aan elkaar en boetseerde onder de veren een laag stevige was. De vleugels waren zo kunstig dat Daedalus veilig kon vliegen. Ook voor Icarus maakte hij een stel veren.
"Let goed op, Icarus," zei Daedalus. "Vlieg niet te laag, want dan worden je vleugels zwaar van het water en zul je in de zee vallen. Vlieg niet te hoog, want dan smelt de was door de zon en zul je ook neerstorten. Ik vlieg voorop, doe mij precies na."
En zo gingen ze middenin de nacht op reis. Daedalus keek regelmatig om of Icarus hem volgde en of hij zijn vleugels wel snel genoeg bewoog. Maar Icarus deed het prima en Daedalus hoefde minder vaak om te kijken.
Icarus was trots dat hij zo goed kon vliegen en werd overmoedig. Hij ging hoger vliegen om meer van de omgeving te kunnen zien. Maar toen gebeurde wat Daedalus al had voorspeld: de was in de vleugels van Icarus smolt en hij stortte gillend naar beneden. Daedalus, die een stuk verderop vloog, hoorde niets. Pas veel later ontdekte hij dat Icarus weg was en begon wanhopig te roepen: "Icarus! Icarus!"
Er kwam geen antwoord. Daedalus zocht overal, maar kon zijn zoon niet terugvinden. Tot hij op de golven onder zich losse veren zag drijven ...
Daedalus werd nooit meer gelukkig. De herinnering aan Icarus en het schuldgevoel over de door hem vermoorde Talos lieten hem niet meer los. Hij stierf als een eenzaam man.

Bekijk het originele werk Icarus van Matisse en beschouw dit met de klas.
Wat zie je? Op welk moment van de dag vlogen Daedalus en Icarus, waaraan kun je dat zien? (donkerblauwe achtergrond, sterren). Wat valt je op aan het lichaam van Icarus? (ledematen hebben verschillende diktes) Wat kun je daaruit afleiden? (geen ontwerp vooraf, maar geknipt uit de hand) Wat zou het rode puntje kunnen zijn? Hoe kun je aan de afbeelding zien dat Icarus valt? (armen wijd, hoofd staat niet recht) Kun je zien dat Icarus in de zee valt? (nee) Waarin zou hij nog meer kunnen vallen?

Opdracht
Icarus viel in de zee, maar onze Icarus valt in iets anders ... en jij mag zelf bedenken waarin hij valt!
Knip uit zwart papier een mensfiguur die valt. Je mag niet vooraf tekenen, je moet 'uit de hand' knippen. Lukt het de eerste keer niet, dan pak je een nieuw vel zwart papier. Knip sterren voor in de lucht. Knip een ondergrond: waarin valt Icarus? 

Leg de losse onderdelen op blauw papier en plak alles vast.

Met dank aan Jeannette Janse

De man met de grote mond - Paul Klee

Door Frederieke, groep 5

Benodigdheden:

1. tekenpapier op A2 formaat
2. kwasten
3. plakkaatverf
4. potlood
5. zwarte markeerstift
6. schaar
7. lijm
8. behangpapier

Paul Klee (1879 – 1940) is een Duits/Zwitserse kunstschilder. Zijn werk behoort tot de moderne kunst. Klee ontwikkelde zich als autodidact en liet meer dan 9000 kunstwerken na. In 1912 maakte hij kennis met werk van Picasso en Malevitsj en ontmoette hij Robert Delaunay, die kleur het belangrijkste element in de schilderkunst vond. Na een reis naar Tunesië in 1914 ging Klee steeds kleurrijker en abstracter schilderen. Hij schildert landschappen, portretten, dieren, mythologie, geheimzinnige machines. In zijn werk combineert hij abstracte en figuratieve vormen. Het werk van Klee valt niet onder één stroming: surrealisme, kubisme, abstractie zijn termen die op zijn schilderkunst van toepassing zijn. Hij wordt ingedeeld bij het expressionisme (Bron: Wikipedia).

Laat het schilderij op het digibord zien. Schrijf aan de linkerkant 'ja' en aan de rechterkant 'nee'. Typ de volgende zinnen op het bord:

• Hij heeft een grote mond
• Zijn neus is precies even lang als zijn kin
• Hij heeft krullen
• Hij kan goed ruiken
• Hij is bang
• Zijn neus lijkt op een mes
• De ogen zijn blauw
• Hij ziet er brutaal uit
• Hij ziet er boos uit
• Hij heeft geen oren
• Zijn gezicht bestaat uit puzzelstukjes
• De kleuren zijn somber
• Ik zie alleen felle kleuren

Laat de leerlingen een voor een de zinnen naar de goede plek slepen. 

De leerlingen tekenen een gezicht van de zijkant waarbij de neus even ver uitsteekt als de kin. Teken twee ogen. Verdeel het gezicht in vlakken. Kleur elk vak in met plakkaatverf en gebruik hiervoor alleen mengkleuren, net als Paul Klee deed. Alleen de ogen mogen in de basiskleur blauw worden geschilderd.

Wacht tot het werk droog is en omrand dan alle kleurvlakken met een zwart markeerstift. Knip het werk uit en plak het op gekleurd papier of een stuk behangpapier. 

Deze opdracht is gedaan in groep 5/6. De moeilijker variant is om het gezicht te tekenen met slechts één lijn. Je mag je potlood dan dus niet van het papier halen. 

Door Zahra, groep 5

Bron: Paul Klee voor kinderen, door Birgit Brandenburg 

Kasteel in de zon, in de stijl van Paul Klee

 

Door Mayke, groep 6

Benodigdheden:

1. tekenpapier met tekst 
2. wasco
3. waterverf
4. penselen 
5. potten water

Paul Klee (1879 – 1940) is een Duits/Zwitserse kunstschilder. Zijn werk behoort tot de moderne kunst. Klee ontwikkelde zich als autodidact en liet meer dan 9000 kunstwerken na. In 1912 maakte hij kennis met werk van Picasso en Malevitsj en ontmoette hij Robert Delaunay, die kleur het belangrijkste element in de schilderkunst vond. Na een reis naar Tunesië in 1914 ging Klee steeds kleurrijker en abstracter schilderen. Hij schildert landschappen, portretten, dieren, mythologie, geheimzinnige machines. In zijn werk combineert hij abstracte en figuratieve vormen. Het werk van Klee valt niet onder één stroming: surrealisme, kubisme, abstractie zijn termen die op zijn schilderkunst van toepassing zijn. Hij wordt ingedeeld bij het expressionisme. (Bron: Wikipedia)

Print een willekeurige tekst op tekenpapier. Ik had gekozen voor de Wikipedia-pagina over Paul Klee. Laat het werk Castle and Sun van Klee zien en bespreek de kenmerken. Uit wat voor figuurtjes is het kasteel opgebouwd? Welke kleuren zijn gebruikt? 
De leerlingen tekenen met wasco in een kleur die afsteekt bij de te kiezen waterverf (scherpe punt, zodat de lijnen dun worden) een kader rondom de tekst. Daarna tekenen ze een gebouw dat alleen bestaat uit rechthoeken, vierkanten en driehoeken. Gebruik geen liniaal, want de tekst biedt voldoende steun.
Vul de vlakken in met waterverf. Kies voor koude of warme kleuren. Zorg dat er geen dezelfde kleuren naast elkaar komen.