Glas in lood dieren

gemaakt door leerlingen van groep 7

 Benodigdheden:

1. zwart knutselpapier A4 formaat
2. vliegerpapier in diverse kleuren
3. wit potlood
4. liniaal
5. snijmat
6. snijmesje
7. lijm

Een glas-in-loodraam is een raam waarin meerdere stukken (vaak gekleurd) glas vastzitten in loden lijstjes. Glas-in-loodramen werden vroeger gemaakt omdat een raam uit één stuk glas niet te maken was. We zien glas-in-loodramen in oude huizen, maar vooral in kerken. Door de keuze voor gekleurd glas valt het licht in meerdere kleuren naar binnen.

Bekijk glas-in-loodramen, vertel over het ontstaan en het effect ervan.  

Wat moet je doen? 

1. Maak een eenvoudige tekening van een bloem of dier. 
2. Trek lijnen van die tekening naar de rand van het vel. Verdeel te grote vlakken in kleinere.
3. Maak alle lijnen 1 cm breed. 
4. Arceer met wit potlood de vlakken die uitgesneden moeten worden. 
5. Snij de witte vlakken uit. 
6. Gebruik het zwarte vel als mal om de stukjes vliegerpapier te tekenen. Knip ze met 0,5 cm extra rondom uit en plak ze achter het raam. Zorg ervoor dat nergens twee dezelfde kleuren aan elkaar grenzen. 

Beeldaspecten: lijn, vorm, kleur.
Techniek: snijden

Hetzelfde dier - verschillende kleuren

Benodigdheden:

1. tekenpapier A5 formaat
2. wasco
3. vloeibare waterverf 
4. kwasten

Teken twee keer hetzelfde dier op twee vellen tekenpapier. Kleur het ene dier in met warme kleuren en het andere met koude kleuren. 

Verf de achtergrond met sterk verdunde vloeibare waterverf: warme kleuren bij het 'warme' dier, koude kleuren bij het 'koude' dier.  

Beeldaspect: kleur. 

Mondriaan, maar dan anders

Benodigdheden:

• tekenpapier A4
• liniaal
• potlood
• viltstiften

Bespreek werk van Mondriaan en kunststroming De Stijl. 

Bekijk enkele werken die in primaire kleuren zijn gemaakt. 

In deze les laten de leerlingen één beeldaspect dat typerend voor Mondriaan is, los. Bijvoorbeeld: 

• kies niet voor de primaire kleuren
• kies niet voor rechte lijnen, vierkanten en rechthoeken

Kies je voor een andere geometrische vorm, gebruik dan wel de primaire kleuren. Kies je wel voor rechte lijnen, vierkanten en rechthoeken, kies dan maximaal 4 andere kleuren om toch eenheid te houden. 

Teken je alternatieve Mondriaan en kleur de vlakken in met viltstift. Omlijn alle vlakken met een zwarte markeerstift. 

Beeldaspecten: vorm, kleur, lijn. 

Kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 8.

Mondriaan in pastelkrijt

Benodigdheden:

1. zwart A4 knutselpapier
2. potlood
3. liniaal
4. pastelkrijt
5. fixeer
6. houtlijm

Bespreek werk van Mondriaan en kunststroming De Stijl. 

Leerlingen tekenen met potlood en liniaal vierkanten en rechthoeken op een zwart vel. Goed uitmeten (geef eventueel een extra les meten en werken met de liniaal!), want er mag geen enkele lijn scheef staan. 

Trek de lijnen over met houtlijm en laat dit drogen. De lijm wordt hard en doorzichtig en blijft op het papier liggen. 

De lijmlijnen vormen mooie scheidslijnen voor het pastelkrijt. Kleur de vlakken in met primaire kleuren en wit en zwart. In plaats van zwart pastelkrijt kun je ook enkele vlakken openlaten. Zorg ervoor dat je geen twee vlakken in dezelfde kleur naast elkaar krijgt. 

Fixeer het werk met haarlak of fixeerspray. 

Beeldaspecten: vorm, kleur, lijn.

Stilleven van fruit

door leerlingen van groep 5

Benodigdheden:

1. ribkarton
2. schaar
3. wit tekenpapier
4. plakkaatverf
5. kwasten
6. schaar
7. lijm
8. gekleurd papier voor achtergrond

Bekijk stillevens van fruit en bespreek deze. Wat valt op? Hoe is het fruit gerangschikt? Waar valt het licht op? 

Zorg per groep leerlingen voor een schaal met verschillende soorten fruit.  Leerlingen schilderen met plakkaatverf fruit naar waarneming. Niet eerst tekenen, maar direct schilderen en daarbij zelf kleuren mengen. 

Knip uit ribkarton een fruitschaal. Knip de vruchten uit met een heel klein randje wit. Plak de vruchten op een gekleurd vel, denk aan overlapping. Plak of niet de fruitschaal zo dat de vruchten er deels in verdwijnen. 

Beeldaspecten: ruimte (overlapping), kleur. 

Keith Haring-figuren op vloeipapier

door een leerling van groep 5

 Benodigdheden:

1. vloeipapier
2. wit tekenpapier A4
3. potjes water
4. kwasten
5. karton
6. mallen van Haring-figuurtjes op dik papier
7. potlood
8. zwarte markeerstift 

Keith Haring (VS, 1958-1990) was een Amerikaans kunstenaar. Het werk wat Haring wordt als pop-art gezien, maar ook de term graffiti-art wordt gebruikt.

Al op jonge leeftijd was Haring gek op tekenen. Zijn vader, die stripverhalen tekende, was een bron van inspiratie. Door boeken en musea maakte Haring kennis met moderne kunst. Hij bewonderde het werk van Warhol, maar ook dat van Dubuffet en Christo. Vooral Christo's zienswijze sprak hem aan: kunst is niet alleen voor de elite, maar voor iedereen. 
Haring ging studeren in New York. Hij ontwikkelde een eigen stijl van visuele communicatie door schilderijen, geluid en film. Hij maakte krijttekeningen in de metro, op lege billboards en op straat. Hij wilde niet commercieel zijn, kunst was immers voor iedereen, maar werd toch steeds bekender.

Zijn eerste expositie was in 1982, met schilderijen, beelden, beschilderde stukken doek en on-site werk. In de jaren erna exposeerde hij wereldwijd. In 1990 overleed hij aan de gevolgen van aids. 

Laat werk van Haring zien. Bespreek wat opvalt: 

• stripachtige mensen
• weinig details
• dikke zwarte lijnen als contouren
• felle kleuren
• streepjes die beweging aangeven

Wat moet je doen? 

Kies 2 of meer kleuren vloeipapier en vouw deze vellen in 16 vierkantjes. Knip de vierkantjes uit.

Maak een deel van het vel wit tekenpapier nat met een kwast en leg de vierkantjes erop. Het vloeipapier gaat dan 'bloeden' en zal dus kleur loslaten. Herhaal dit tot het vel vol is. 

Laat drogen en haal het vloeipapier eraf. 

door een leerling van groep 5

Knip enkele Haring-figuurtjes uit en omlijn ze met potlood op je gekleurde vel. Trek de figuren dan over met zwarte markeer stift. Maak de lijnen mooi dik, net als Haring deed. 

Beeldaspecten: vorm, lijn, kleur, nuance. 

In 'De Fabriek' van Andy Warhol

door leerlingen van groep 3

Benodigdheden:

1. vouwblaadjes 12 bij 12 cm
2. zwart papier 50 bij 15 cm
3. plakkaatverf
4. zwarte markeerstift
5. appels

De kunstenaar

Andy Warhol (VS, 1928-1987) is een van de bekendste en succesvolste popart (popular art) kunstenaars. Popart kunstenaars kozen hun onderwerpen uit de massacultuur: reclame, tijdschriften, films, strips en grafische vormgeving. Met hun kunstwerken reageerden ze op de stortvloed aan beelden die over iedereen heen kwam. Warhol maakte zo zijn beroemde Campbell Soup kunstwerk.

Andy Warhol gebruikte in zijn kunstwerken afbeeldingen die verwezen naar de consumptiemaatschappij, bv. de Campbell Soup blikken en colaflesjes. Voorwerpen uit het dagelijks leven werden zo kunst. Zijn werken waren zeefdrukken, een techniek die tot dan toe aan in de grafische wereld werd gebruikt. Door te kiezen voor zeefdruk kon Warhol zijn kunstwerken in massaproductie maken. 

Ook Hollywood en filmreclames waren een favoriet onderwerp van Warhol. Zijn zeefdrukken van Marilyn Monroe zijn wereldwijd bekend.  

The Factory

Warhol werd zo beroemd dat hij gevraagd werd portretten in opdracht te maken. Hij deed dit volgens een vaste handelswijze: hij maakte meerdere foto's, koos de beste uit en maakte er een zeefdruk van. Daarna kleurde hij de print in met verf. Binnen een serie portretten veranderde hij details, bv, een andere kleur of omlijning. 

Op het hoogtepunt van zijn roem werkten er meerdere mensen in Warhol's Factory. Kunst was een product geworden en de massaproductie van de kunstwerken sloot aan bij het onderwerp: de consumptiemaatschappij.

De les

Vertel over The Factory van Andy Warhol en dat we in de klas deze fabriek gaan imiteren. 

Vertel aan de hand van de kleurencirkel over complementaire kleuren. "Complementaire kleuren zijn kleuren die tegenover elkaar staan in de kleurencirkel. Ze versterken elkaar, ze laten elkaar stralen." 

Check of de leerlingen het hebben begrepen. "Wat is de complementaire kleur van geel?"  etc.

Laat de kleurencirkel op het bord staan, zodat leerlingen kunnen kijken welke kleur ze moeten gebruiken.

Leerlingen krijgen elk vier vouwblaadjes en een halve appel. De appel wordt gedrukt in de complementaire kleur van het vouwblaadje. Dus: is het vouwblaadje oranje, dan druk je de appel met blauw. Elke leerling drukt zo vier keer. 

Laat drogen en plak de vier drukwerken op een strook zwart papier.

In de tweede les moet er nog een keer gedrukt worden. Kies de complementaire kleur van de eerste druk, dus op de blauwe appel komt nu een oranje druk. Laat de druk iets verschuiven, net als Warhol deed. Doe dit met alle vier drukwerkjes.

Laat drogen en omlijn de appel met een zwarte stift en teken pitjes en een steeltje. 

Beeldaspecten: kleur, ruimte (overlapping) 

Met dank aan Jeannette Janse 

Romeinse vazen met mozaïek

Wat heb je nodig? 

• wit tekenpapier
• restjes gekleurd papier
• zwarte stift
• schaar + lijm
• gekleurd papier voor achtergrond 

Vooraf

Bekijk vormen en motieven van Romeinse vazen en kruiken via afbeeldingen op het digibord en bespreek deze. 

Wat moet je doen? 

1. Vouw het tekenvel dubbel en teken met potlood een halve vaas tegen de vouw.
2. Trek de potloodlijn over met zwarte stift.
3. Vouw het vel zo dat je de halve vaas met potlood kunt overtrekken op de andere kant van het tekenvel.
4. Trek deze potloodlijn ook over met zwarte stift. 
5. Knip de vaas uit net buiten de zwarte lijn.
6. Knip 'scherven' van gekleurd papier.
7. Plak die zo op de vaas dat je zo min mogelijk wit overhoudt. 
8. Bepaal de meest voorkomende kleur van je scherven. Bedenk welke complementaire kleur daarbij hoort en kies deze kleur voor je achtergrondvel. Plak de vaas op dit gekleurde vel. 
9. Accentueer eventueel randen in en rond de vaas met zwarte stift. 

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 7.

Beeldaspecten: vorm, kleur, ruimte.

Naamplaatjes

Benodigdheden:

1. tekenpapier A4
2. zwarte fineliner
3. zwarte markeerstift
4. kleurpotloden of viltstiften

Wat moet je doen?

Schrijf met een zwarte markeerstift je naam in grote letters op het tekenvel.  Maak met zwarte fineliner kleine tekeningetjes rondom je naam: dingen waar je aan denkt, die bij jou passen of die je leuk vindt.

Bij deze opdracht zijn vele varianten: enkele of alle tekeningetjes kleuren, letters inkleuren of zelfs de hele achtergrond inkleuren. 

groep 7 Klein Heyendaal, Nijmegen

Een bord vol bordjes

door leerlingen van groep 5

Benodigdheden: 

1. kranten in stroken
2. plaksel
3. borden/schaaltjes
4. vaseline
5. witte latex
6. blauwe plakkaatverf
7. wattenstaafjes

Smeer een bord of schaaltje in met vaseline. Beplak het met stroken krantenpapier en behangersplaksel (papier maché). Zorg voor minimaal 6 lagen kranten. 

Laat dit goed drogen. 

Haal het papier maché schaaltje/bord voorzichtig van het echte schaaltje/bord af en knip eventueel de randen bij. Verf het wit met latex. 

Laat drogen.

Gebruik blauwe verf en een wattenstaafje en stempel stippelpatronen op het werk. 

De vogels van George Braque les 2

Deze les past sluit aan bij de les over het drukken van vogels in de stijl van George Braque en kan prima als klaaropdracht ingezet worden. Zie voor de eerste les deze post. 

Benodigdheden:

1. blauw tekenpapier A4 formaat
2. gekleurd papier
3. schaar
4. lijm

George Braque (1882-1962) was een Franse schilder en beeldhouwer. Samen met Picasso was hij de grondlegger van het kubisme. In kubistische schilderijen zijn de vormen hoekig en rechtlijnig en vormen dus geen afspiegeling van de werkelijkheid. Kubisme is daarmee een stap in de richting van de abstracte kunst. De kleuren die Braque gebruikte zijn vooral wit, bruin en grijs, soms afgewisseld met olijfgroen of geel.
Na zijn kubistische tijd ging Braque over tot vereenvoudigd figuratief schilderen van landschappen en stillevens met vruchten, muziekinstrumenten en flessen. Opvallend zijn de letters en cijfers die Braque toevoegde aan deze werken. Braque maakte ook collages en gebruikte daarbij krantenpapier, toen een noviteit in de kunst.
Toen Braque ziek werd en schilderen niet meer lukte, ging hij over tot het maken van kleurenlitho's  van eenvoudige silhouetten van vogels. Diezelfde vogels zijn ook te zien in een van de plafondschilderingen van het Louvre in Parijs.

Bekijk het werk Les oiseaux van George Braque op het digibord.  

• eenvoudige vorm (silhouet)
• witte contourlijnen
• blauwe achtergrond
• sterren en maan op achtergrond

Wat moet je doen?
Teken op gekleurd papier minimaal drie eenvoudige silhouetten van vogels en knip die uit. Knip uit restjes papier geometrische vormen. Maak een mooie collage en plak alle onderdelen vast. 

werken zijn gemaakt door leerlingen van groep 6

Beeldaspecten: vorm, ruimte.

Technieken: tekenen, collage maken, knippen, plakken. 

De bloemen van Andy Warhol

Wat heb je nodig?

• zwart knutselpapier A4
• tamponneerkwasten
• plakkaatverf
• restjes gekleurd papier
• schaar 
• lijm

Andy Warhol - popart
Andy Warhol (1928-1897) was een Amerikaanse kunstschilder, graficus, fotograaf en filmer. Hij was reclametekenaar en werd aan het begin van de 60er jaren kunstenaar. Hij introduceerde gewone consumentenproducten in zijn kunstwerken, bv. Campbell's soepblikken of Coca Colaflessen.
Warhol was een belangrijk vertegenwoordiger van de popart (popular art). Doel van popart-kunstenaars is het in beeld brengen en verheerlijken van de consumptiemaatschappij. Hierdoor stond popart dichtbij het leven van de gewone mens en was minder elitair dan de stromingen daarvoor. 

Met de zeefdruktechniek creëerde Warhol series werken van o.a. Marilyn Monroe, Elvis Presley of politieke thema's zoals de elektrische stoel. Warhol gebruikte daarbij bestaande foto's die hij bewerkte. 

In de serie 'Flowers' is goed te zien hoe Warhol de zeefdruktechniek toepaste. Hij nam foto’s uit kranten of tijdschriften en maakte daarvan series afbeeldingen op doek of papier die allemaal anders werden ingekleurd. 
De serie Flowers wordt ook wel gezien als Warhols antwoord op de schilderijen met zonnebloemen van Van Gogh en de kunstwerken met waterlelies van Claude Monet.

Wat moet je doen?

1. Tamponneer (niet verven!) groene en gele verf op het zwart papier en blijf  zo'n 2 cm van de kanten weg. 
2. Laat drogen.
3. Knip uit restjes gekleurd papier minimaal vier bloemen met vijf bloemblaadjes. Niet tekenen, maar uit de hand knippen. 
4. Plak de bloemen op het zwarte vel. Geen overlapping, je mag wel buiten het groene deel plakken.
5. Voor hogere groepen kun je het uiterlijk van een zeefdruk meer benadrukken door de bloemen uit dubbel papier te laten knippen - zwart plus kleur. Plak de bloemen dan een millimeter verschoven van elkaar op zodat een zwarte schaduw zichtbaar wordt.hibiscus

Kunstwerken zijn van leerlingen uit groep 6.

Beeldaspecten: vorm, kleur
Technieken: tamponneren, uit de hand vormen knippen, plakken

De vogels van George Braque les 1

door Dylan, groep 7

Benodigdheden:

1. wit tekenpapier A3 formaat
2. wit tekenpapier A6 formaat 
3. linoleum
4. guts
5. drukpers
6. blockprint
7. linoroller
8. plakkaatverf
9. (tamponneer)kwasten
10. schaar en lijm

George Braque (1882-1962) was een Franse schilder en beeldhouwer. Samen met Picasso was hij de grondlegger van het kubisme. In kubistische schilderijen zijn de vormen hoekig en rechtlijnig en vormen dus geen afspiegeling van de werkelijkheid. Kubisme is daarmee een stap in de richting van de abstracte kunst. De kleuren die Braque gebruikte zijn vooral wit, bruin en grijs, soms afgewisseld met olijfgroen of geel.
Na zijn kubistische tijd ging Braque over tot vereenvoudigd figuratief schilderen van landschappen en stillevens met vruchten, muziekinstrumenten en flessen. Opvallend zijn de letters en cijfers die Braque toevoegde aan deze werken. Braque maakte ook collages en gebruikte daarbij krantenpapier, toen een noviteit in de kunst.
Toen Braque ziek werd en schilderen niet meer lukte, ging hij over tot het maken van kleurenlitho's  van eenvoudige silhouetten van vogels. Diezelfde vogels zijn ook te zien in een van de plafondschilderingen van het Louvre in Parijs.

Laat enkele kubistische werken van Braque zien. Herkennen de leerlingen de stroming kubisme? Welke schilder behoorde ook tot het kubisme? (Picasso, sommige kubistische werken van Braque en Picasso lijken zowel qua vormen als kleur erg op elkaar).
Bekijk dan de litho's van vogels: google daarvoor op 'Braque + oiseaux' en bespreek de opvallende kenmerken:

• eenvoudige vorm (silhouet)
• achtergrond vaak blauw
• weinig verschillende kleuren in het werk
• vogels zijn zwart of wit 
• vogels zijn gedrukt of geschilderd

Wat moet je doen?
Teken op A6 papier een silhouet van een vogel en neem die over op lino. Guts de achtergrond weg zodat de vogel blijft staan (positieve druk). Schilder of tamponneer op wit A3 papier een achtergrond. Maak enkele afdrukken van de vogel in zwart en/of wit en laat deze drogen. Door niet bij elk drukwerk het stukje lino met verf in te rollen, krijg je vogels in verschillende kleurnuances.
Knip de gedrukte vogels uit. Leg ze op het beschilderde vel en maak er een mooie collage van. Plak de vogels vast. Laat eventueel de vleugels wat afstaan voor een ruimtelijk effect. Werk indien nodig de achtergrond nog bij.

De achtergrond in het werk bovenaan deze post is getamponneerd met groen en blauwe plakkaatverf. Hierbij zijn de randen van het papier wit gelaten. Bij onderstaand werk is de achtergrond geschilderd en ook hier zijn de randen wit gelaten.  De gedrukte vogels zijn uitgeknipt met een randje wit eraan.

Als klaar-opdracht bij deze les staat hier les 2 over George Braque. 

door Quinty, groep 7

Beeldaspecten: vorm, ruimte, nuance, kleur

Technieken: linodruk, schilderen/tamponneren, knippen, plakken

Levensgrote Keith Harings

Door leerlingen van groep 4

Keith Haring (VS, 1958-1990) was een Amerikaans kunstenaar. Het werk van Haring wordt als pop-art gezien, maar ook de term graffiti-art wordt gebruikt.

Al op jonge leeftijd was Haring gek op tekenen. Zijn vader, die stripverhalen tekende, was een bron van inspiratie. Door boeken en musea maakte Haring kennis met moderne kunst. Hij bewonderde het werk van Warhol, maar ook dat van Dubuffet en Christo. Vooral Christo's zienswijze sprak hem aan: kunst is niet alleen voor de elite, maar voor iedereen.
Haring ging studeren in New York. Hij ontwikkelde een eigen stijl van visuele communicatie door schilderijen, geluid en film. Hij maakte krijttekeningen in de metro, op lege billboards en op straat. Hij wilde niet commercieel zijn, kunst was immers voor iedereen, maar werd toch steeds bekender. .
Zijn eerste expositie was in 1982, met schilderijen, beelden, beschilderde stukken doek en on-site werk. In de jaren erna exposeerde hij wereldwijd. In 1990 overleed hij aan de  gevolgen van aids. 

Laat werk van Haring zien en bespreek wat opvalt:

• stripachtige mensen
• weinig details
• dikke zwarte lijnen als contouren
• felle kleuren
• streepjes die beweging aangeven

Benodigdheden:

1. grote vellen schetspapier (schilderpapier van de kleuters)
2. plakkaatverf
3. kwasten

Voorbereiding:

Plak of niet vellen papier aan elkaar zodat ze breed en hoog genoeg zijn om er een kind op te leggen. 

Verdeel de klas in groepjes van 4 leerlingen. Elk groepje bepaalt zelf welke leerling zich mag laten  omtrekken. Trek de leerlingen om met een zwarte stift of laat leerlingen dit zelf doen.

Leg het grote vel in de groep. Leerlingen schilderen de omgetrokken figuur in één kleur. Wacht tot de verf droog is en trek de figuur om met zwart en een dunne kwast. 

Schilder de achtergrond vol met patronen. 

Beeldaspecten in deze les: vorm (patronen), lijn, kleur.
Technieken: schilderen met plakkaatverf, patronen tekenen.

Beeldaspecten

Om met kinderen naar kunst te kijken, geven we ze handvatten. Een van die handvatten is het kijken aan de hand van beeldaspecten. 
Een beeldaspect is een van de onderdelen waaruit een beeldend kunstwerk is opgebouwd. Het is eigenlijk een "beeldende truc" die een kunstenaar toepast om zijn doel te bereiken. Een beeldaspect komt alleen voor in combinatie met andere beeldaspecten. In een kunstwerk draait het immers niet alleen om kleur, maar ook om lijnen, vormen, indeling van de ruimte etc. 

De eerste vraag die je stelt is natuurlijk: wat zie je? Beschrijf van links naar rechts wat je ziet en vertel of het om een abstracte of figuratieve voorstelling gaat. 

Vragen die je kunt stellen over de beeldaspecten:

Lijn

• Welke soorten lijnen zie je? 
• Welke kleur hebben de lijnen?

Vorm

• Welke geometrische vormen zie je?  
• Waar zie je organische vormen? 
• Herken je patronen in het werk? 

Kleur

• Welke kleuren zie je? 
• Benoem de primaire/secundaire kleuren.
• Zie je contrasten in de kleuren? 
• Zie je complementaire kleuren?
• Welk gevoel roepen de kleuren in het kunstwerk bij je op? (bv. rustig, saai, opdringerig)

Ruimte

• Is er sprake van overlapping?
• Zie je afsnijding? 
• Hoe heeft de kunstenaar diepte aangebracht? 
• Heeft de kunstenaar gebruik gemaakt van perspectief? 

Textuur

• Zie je textuur? (bv. hobbels in de verf) 

Nuance

• Zoek een kleur in het kunstwerk en bekijk hoeveel nuances je ziet. 

Tot slot kun je vragen stellen over: Licht.

• Is het kunstwerk licht of donker? Hoe komt dit?
• Zie je een lichtbron?
• Zie je schaduwen? Aan welke kant? Waar staat dan de lichtbron?
• Welke sfeer roept het kunstwerk op als je kijkt naar het licht? 

De danseres van Degas

Door Eva, groep 6

Benodigdheden:

1. blokje hout
2. ijzerdraad
3. aluminiumfolie
4. diverse tangen
5. secondenlijm

De Franse kunstschilder en beeldhouwer Edgar Degas (1834-1917) is beroemd door zijn schilderijen van balletdanseressen, die hij vanaf 1867 schildert. Hij wordt gerekend tot het impressionisme vanwege zijn deelname aan de eerste belangrijke tentoonstelling van de impressionisten in 1874 in Parijs. Degas zag zichzelf echter liever als een zelfstandig kunstenaar, onafhankelijk van deze stroming.

In het begin van zijn loopbaan, schilderde Edgar Degas vooral historische stukken en portretten. Zijn onderwerpen koos Edgar Degas vooral uit de theater- en balletwereld. 

Vanaf 1870 krijgt Degas problemen met zijn ogen. Hij trok zich steeds meer terug uit het openbare leven en legde zich meer toe op beeldhouwen. Edgar Degas maakte in de laatste jaren tientallen beelden van balletdanseressen, die hij soms tentoonstelde met balletkleding.

Onderstaand beeld is wellicht het beroemdst: Danseresje van 14 jaar. Het beeld is gemaakt van bijenwas, waaraan pigmenten zijn toegevoegd zodat het lijkt op een bronzen beeld. Degas voegde aan zijn danseres echt mensenhaar toe en een tutu van zijde. 

De originele versie van het beeld in bijenwas staat in het Smithsonian in Washington. De stof van de rok is uiteraard vervangen. Inmiddels zijn er 25 bronzen afgietsels van het beeld te bekijken in diverse musea. 

Bekijk werk van Degas: zijn schilderijen en beelden van balletdansers en bespreek wat opvalt. 

Met behulp van ijzerdraad maken leerlingen een poppetje. Hiervoor zijn voldoende beschrijvingen te vinden op internet (google op: ijzerdraad poppetje). Of op Youtube: how to make a wire sculpture. 

Omwikkel het geraamte met aluminiumfolie zodat een hoofd en een tutu ontstaat. Boor een gat in blokje hout, laat er een druppel secondenlijm inlopen en steek een 'voet' van de danseres daarin.  

Beeldaspecten die in deze les aan de orde komen: textuur, vorm, ruimte. 
Technieken: figuur maken van met ijzerdraad, boren. 

Stilleven van groente of fruit

door leerlingen van groep 3

Benodigdheden:

1. foto's op A4 formaat van groente en fruit 
2. tekenpapier A4
3. vloeibare waterverf
4. waterverf
5. penselen
6. zwarte fineliner

 

Een stilleven is een kunstwerk of foto waarbij de kunstenaar een aantal voorwerpen opstelt en die als model gebruikt voor zijn werk. In de 17e eeuw werden zeer realistische stillevens geschilderd van bv. bloemen, huishoudelijke voorwerpen, schelpen of etenswaren. Kunstenaars uit die tijd die zich bezighielden met stillevens zijn Pieter Claes en Adriaen Coorte. 

Laat bovenstaande stillevens van Adriaen Coorte zien en bespreek ze. 

Wat valt op?

• zeer realistisch, lijkt op een foto
• donkere achtergrond zodat het licht op de voorstelling valt
• op het schilderij is het net wat mooier dan in het echt!

Ook nu zijn er nog kunstenaars die zo realistisch mogelijk schilderen of er nog een schepje bovenop doen: hyperrealisme of megarealisme. Schilderijen die zo echt lijken, dat het juist onwerkelijk wordt. Tjalf Sparnaay is een Nederlandse kunstschilder. Met zijn natuurgetrouwe schilderijen verwijst hij naar de stillevens uit de 17e eeuw. Zijn werken zijn, in tegenstelling tot de 17e eeuwse werken, zo groot, dat je de kleinste details kunt zien. 

Laat ook stillevens van Sparnaay zien en bespreek de verschillen met de 17-eeuwse werken. 

Wat moet je doen?

Teken de vrucht of groente van de foto zo nauwkeurige mogelijk na. Kleur in met waterverf. Gebruik meer of minder water om de kleuren aan te passen (beeldaspect: nuance). 

Schilder de achtergrond met vloeibare waterverf. Laat het werk drogen en omlijn de onderdelen met een zwarte fineliner.

Beeldaspecten die in deze les aan de orde komen: kleur, nuance (waterverf lichter maken), ruimte (plaatsing van objecten).
Technieken: realistisch natekenen van een object, schilderen met waterverf, omlijnen met fineliner.

Het rariteitenkabinet van Rembrandt

Benodigdheden:

1. tekenpapier 12 bij 12 cm
2. Oost-Indische inkt
3. kroontjespen
4. grijs potlood
5. zwart papier
6. lijm
7. diverse schelpen 

Rembrandt was schilder, etser en tekenaar, maar ook kunsthandelaar. In 1656 raakt hij failliet en om de schuldeisers te betalen, moesten zijn bezittingen worden verkocht. Een ambtenaar heeft toen een lijst gemaakt van alle spullen die zich in het huis van Rembrandt bevonden. Zo was er een grote verzameling voorwerpen uit diverse werelddelen in de 'kunstcaemer', ook wel 'rariteitenkabinet' genoemd (rare = zeldzaam).
In de kamer stonden gedroogde dieren, schelpen, afgietsels van antieke beelden, speren uit Indonesië, het schild van een schildpad, koraal, glas uit Venetië, servies, een leeuwenhuid, een slangenhuid en een kastje met munten en penningen. Zeelieden van de VOC en de WIC namen de voorwerpen vaak als privé-bagage mee naar Nederland. Zo kwamen er voorwerpen uit landen rond de Middellandse zee, het Turkse Rijk, Rusland, Afrika en Indië terecht op veilingen en in curiosawinkels.

Ets van een schelp, Rembrandt, 1650 (Rijksmuseum)

Bespreek hoe etsen worden gemaakt (filmpje van Het Klokhuis). Waarom levert een ets meer op dan een tekening? Waarom moet je de ondertekening van een ets in spiegelbeeld krassen?
Bekijk etsen van Rembrandt. Wat valt op?

• zeer gedetailleerd
• alleen lijnen 
• donkere vlakken maken d.m.v. arcering 
• levensecht
• zwart-wit
• schaduwen en lichtval

Laat leerlingen eerst oefenen in het gebruik van Oost-Indische inkt: hoe maak je dunne en dikke lijnen? Hoe maak je lichte en donkere vlakken? Wat is arceren?

Leerlingen tekenen een schelp na op de manier zoals Rembrandt dat deed. Teken met potlood, trek over met inkt. Bepaal dan waar het licht vandaan komt en arceer met potlood de schaduw van de schelp. Geef niet te veel tijd om met potlood te schetsen, 5 minuten is genoeg!

Plak alle leerlingwerken bij elkaar op een zwart vel: Het rariteitenkabinet van Rembrandt!

Beeldaspecten in deze les: lijn, nuance (aanbrengen van schaduw middels arcering), vorm (organische vormen).
Technieken: tekenen met Oost-Indische inkt.

In de stijl van Ted Harrison

Wat heb je nodig?

• groot tekenvel 
• wasco
• verf
• kwasten
• zwart sitspapier

Over de kunstenaar
Ted Harrison (1926 - 2015) is een Brits-Canadese kunstenaar die bekend staat om zijn landschapschilderijen met lijnen en kleuren. 

Harrison woonde in de noordelijk gelegen provincie Yukon. De oorspronkelijke bevolking van Noord-Canada, de inuit, gebruikten een inuksuk (in meervoud: inuksuit) als richtingaanwijzer of mijlpaal. Inuksuit worden gemaakt door stenen op elkaar te stapelen. Doordat de gestapelde stenen boven de sneeuw uitkwamen, konden inuit over de toendra navigeren zonder te verdwalen.

De gestapelde stenen die op een mensfiguur lijken, worden inunquaqq genoemd. Op de vlag van de Olympische Winterspelen 2010 in Canada stond een inunquaqq .

Instructie

Bekijk en bespreek werken van Ted Harrison. Wat valt op?

• berglandschappen
• zon en water 
• sprekende kleuren, warm en koud
• kleurvlakken gescheiden door lijnen

Bekijk foto's van inunquaqq. Hoe wordt zo'n figuur opgebouwd? Hoe komt het dat hij niet in elkaar zakt? Hoe maak je een inunquaqq van papier? Waarom kun je de armen dan niet naar beneden laten hangen? 

Wat moet je doen?

1. Teken met witte of blauwe wasco een landschap in grove lijnen.
2. Verf de vlakken met plakkaatverf: warme kleuren rond de zon, koude kleuren op de grond. 
3. Scheur stenen van sitspapier en plak deze in de vorm van een inunquaqq op je werk. 

Variant: 

1. Schilder een landschap en vul de vlakken met plakkaatverf. 
2. Trek de scheidingslijnen over met zwarte verf of markeerstift. 
3. Scheur de stenen van een inunquaqq en plak deze op. 
4. Scheur de buitenranden van het schilderwerk en plak het als geheel op een zwarte ondergrond.

Werkstukken van leerlingen uit groep 7/8.

Beeldaspecten: kleur (warm-koud, mengkleuren), lijn, vorm (organische vormen).

Technieken: kleuren mengen, schilderen, scheuren van rechte lijnen.