Pracht aan de gracht (in groep 8)

Wat heb je nodig? 

• tekenpapier op A4 formaat
• potlood
• liniaal
• Oost-Indische inkt
• kroontjespen
• pastelkrijt

Vooraf

Bekijk grachtenpanden en bespreek de diverse gevels: trap-. hals-, klok- en tuitgevel. Bespreek de details: verdeling in etages, plaatsing van de ramen, symmetrie, trapjes, jaartal etc. 

Wat moet je doen? 

1. Trek met potlood en liniaal een lijn op 5 cm van de onderkant van het tekenvel.  
2. Schets de huizen met potlood. Geef aan waar de ramen en deur komen, maar laat de details achterwege. 
3. Trek de lijnen over met Oost-Indische inkt en teken tegelijkertijd de details. Teken bootjes in de gracht. 
4. Kleur de tekening in met pastelkrijt. 

door leerlingen van groep 8

Beeldaspecten: kleur, lijn, vorm, nuance. 

Technieken: tekenen met Oost-Indische inkt. 

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 8.

Ijs in een coupe

Benodigdheden:

1. A4 tekenpapier 
2. potlood
3. viltstiften 
4. waterverf
5. penselen
6. zout

Wat moet je doen?

1. Trek op circa 1/3 van onderaf een lijn, de grens tussen tafel en muur. 
2. Teken een coupe met ijsbollen. Zorg voor overlapping. 
3. Kleur in met viltstof of waterverf. Bij viltstift: omlijn de onderdelen met zwarte fineliner. Bij waterverf: oefen de nat-in-nat techniek door stippen in een andere kleur zetten in nog natte verf, zodat de verf iets gaat vloeien. Strooi zout op de natte onderdelen voor een 'crunchy' effect, zie afbeelding hieronder. 
4. Maak een patroon op het tafelkleed en de achterwand en kleur deze in.

Beeldaspecten: kleur, nuance, ruimte, textuur. 

Portret in clair obscur

Benodigdheden:

1. tekenpapier op A4 formaat
2. houtskool
3. papieren doekjes
4. zwart papier voor achtergrond

Clair-obscur is een techniek waarbij de voorgrond extreem licht is en de achtergrond extreem donker met als doel een dramatisch effect te creëren. De manier van lichtgebruik is vergelijkbaar met een schijnwerper in het theater: alleen het onderwerp staat in het licht.

Titus, de zoon van Rembrandt van Rijn (Rembrandt, 1660)

Narcissus, de man die verliefd werd op zichzelf, Caravaggio (1597-1599)

Laat deze twee schilderijen zien waarin clair obscur is toegepast. Wat valt op? Waar is het donker, waar is het licht? Waarom zou een kunstenaar dit doen? Welk gevoel roept dit bij je op?

Leerlingen gaan in tweetallen tegenover elkaar zitten en maken zo een portret van elkaar waarbij ze gebruikmaken van arceer- en veegtechnieken. De achtergrond wordt donker gemaakt, het gezicht licht. 

door leerlingen van groep 6

Beeldaspecten: kleur, nuance, ruimte

Vecht mee met de VOC

door leerlingen van groep 6

 Benodigdheden:

1. tekenpapier op A3 formaat
2. tekenpapier op A4 formaat
3. vloeibare waterverf of ecoline
4. kwast
5. oliepastels
6. schaar en lijm
7. ijscostokjes
8. stanleymes
9. snijplaat 
10. kranten 
11. papieren handdoekjes

Tegen het eind van de Gouden Eeuw zijn de Nederlanden in oorlog met Engeland, een strijd die op zee wordt uitgevochten. In deze les tekenen de leerlingen een zeeschip uit die tijd. 

Bekijk schilderijen van zeeschepen die in gevecht zijn. 

Wat valt op?  Hoe herken je de Nederlandse schepen? Welke vlaggen zie je nog meer? Wat zie je op de voorgrond van het eerste schilderij? Wat valt je op aan de zeilen? Hoe kun je zien dat de schepen in gevecht zijn? 

Zeeslag Engels-Nederlandse oorlog (1666)

Schilder: Abraham Storck

Verbranding deel Engelse vloot (1667). 

Schilder:van Pieter van de Velde 

Wat moet je doen?

Stap 1

Maak eerst de achtergrond: beschilder het A3 vel met vloeibare waterverf of ecoline. Onderaan is het water donker, verder weg wordt het lichter (voeg water toe). 

Stap 2

Teken op het A4 vel met een licht kleurtje oliepastel een VOC-schip en kleur dit in. Teken extra dingen die je tijdens de zeeslag ook in het water ziet, zoals mensen, vuur, een anker, een reddingsboot etc. Kleur in met oliepastel. Vergeet niet de zeilen wit te kleuren.

Stap 3

Verf over je tekening met blauwe vloeibare waterverf of ecoline. Dep het teveel aan verf met een papieren handdoekje van de witte zeilen.  Laat dit drogen.

Stap 4

Knip alle delen uit en laat daarbij een randje blauw zitten. Plak ijscostokjes achter de losse onderdelen. Pak het grote blauw geschilderde A3 vel en bepaal waar je je schip en de andere dingen wilt hebben. Snijd met een stanleymes sneetjes van circa 3 cm in dit achtergrondvel. Steek de stokjes in de achtergrond en je werk is klaar.

Bron: Laatmaarleren.nl 

Stilleven van groente of fruit

door leerlingen van groep 3

Benodigdheden:

1. foto's op A4 formaat van groente en fruit 
2. tekenpapier A4
3. vloeibare waterverf
4. waterverf
5. penselen
6. zwarte fineliner

 

Een stilleven is een kunstwerk of foto waarbij de kunstenaar een aantal voorwerpen opstelt en die als model gebruikt voor zijn werk. In de 17e eeuw werden zeer realistische stillevens geschilderd van bv. bloemen, huishoudelijke voorwerpen, schelpen of etenswaren. Kunstenaars uit die tijd die zich bezighielden met stillevens zijn Pieter Claes en Adriaen Coorte. 

Laat bovenstaande stillevens van Adriaen Coorte zien en bespreek ze. 

Wat valt op?

• zeer realistisch, lijkt op een foto
• donkere achtergrond zodat het licht op de voorstelling valt
• op het schilderij is het net wat mooier dan in het echt!

Ook nu zijn er nog kunstenaars die zo realistisch mogelijk schilderen of er nog een schepje bovenop doen: hyperrealisme of megarealisme. Schilderijen die zo echt lijken, dat het juist onwerkelijk wordt. Tjalf Sparnaay is een Nederlandse kunstschilder. Met zijn natuurgetrouwe schilderijen verwijst hij naar de stillevens uit de 17e eeuw. Zijn werken zijn, in tegenstelling tot de 17e eeuwse werken, zo groot, dat je de kleinste details kunt zien. 

Laat ook stillevens van Sparnaay zien en bespreek de verschillen met de 17-eeuwse werken. 

Wat moet je doen?

Teken de vrucht of groente van de foto zo nauwkeurige mogelijk na. Kleur in met waterverf. Gebruik meer of minder water om de kleuren aan te passen (beeldaspect: nuance). 

Schilder de achtergrond met vloeibare waterverf. Laat het werk drogen en omlijn de onderdelen met een zwarte fineliner.

Beeldaspecten die in deze les aan de orde komen: kleur, nuance (waterverf lichter maken), ruimte (plaatsing van objecten).
Technieken: realistisch natekenen van een object, schilderen met waterverf, omlijnen met fineliner.

Het rariteitenkabinet van Rembrandt

Benodigdheden:

1. tekenpapier 12 bij 12 cm
2. Oost-Indische inkt
3. kroontjespen
4. grijs potlood
5. zwart papier
6. lijm
7. diverse schelpen 

Rembrandt was schilder, etser en tekenaar, maar ook kunsthandelaar. In 1656 raakt hij failliet en om de schuldeisers te betalen, moesten zijn bezittingen worden verkocht. Een ambtenaar heeft toen een lijst gemaakt van alle spullen die zich in het huis van Rembrandt bevonden. Zo was er een grote verzameling voorwerpen uit diverse werelddelen in de 'kunstcaemer', ook wel 'rariteitenkabinet' genoemd (rare = zeldzaam).
In de kamer stonden gedroogde dieren, schelpen, afgietsels van antieke beelden, speren uit Indonesië, het schild van een schildpad, koraal, glas uit Venetië, servies, een leeuwenhuid, een slangenhuid en een kastje met munten en penningen. Zeelieden van de VOC en de WIC namen de voorwerpen vaak als privé-bagage mee naar Nederland. Zo kwamen er voorwerpen uit landen rond de Middellandse zee, het Turkse Rijk, Rusland, Afrika en Indië terecht op veilingen en in curiosawinkels.

Ets van een schelp, Rembrandt, 1650 (Rijksmuseum)

Bespreek hoe etsen worden gemaakt (filmpje van Het Klokhuis). Waarom levert een ets meer op dan een tekening? Waarom moet je de ondertekening van een ets in spiegelbeeld krassen?
Bekijk etsen van Rembrandt. Wat valt op?

• zeer gedetailleerd
• alleen lijnen 
• donkere vlakken maken d.m.v. arcering 
• levensecht
• zwart-wit
• schaduwen en lichtval

Laat leerlingen eerst oefenen in het gebruik van Oost-Indische inkt: hoe maak je dunne en dikke lijnen? Hoe maak je lichte en donkere vlakken? Wat is arceren?

Leerlingen tekenen een schelp na op de manier zoals Rembrandt dat deed. Teken met potlood, trek over met inkt. Bepaal dan waar het licht vandaan komt en arceer met potlood de schaduw van de schelp. Geef niet te veel tijd om met potlood te schetsen, 5 minuten is genoeg!

Plak alle leerlingwerken bij elkaar op een zwart vel: Het rariteitenkabinet van Rembrandt!

Beeldaspecten in deze les: lijn, nuance (aanbrengen van schaduw middels arcering), vorm (organische vormen).
Technieken: tekenen met Oost-Indische inkt.

Selfie in de stijl van de oude meesters

Door Anne, groep 5

Benodigdheden:

1. spiegels
2. potloden
3. tekenpapier op A3 formaat
4. kwasten
5. plakkaatverf
6. schaar
7. lijn

We bekijken realistische (zelf)portretten van bekende en minder bekende schilders en bespreken deze. Waarom werden de portretten vroeger zo realistisch geschilderd en nu niet meer zo vaak?
We bespreken de indeling van een gezicht: waar zitten de ogen, op welke hoogte komen je oren etc. (google op 'how to draw a face').
Vervolgens bekijken de leerlingen hun eigen gezicht in een spiegeltje. Hoe zien je ogen eruit? Heb je brede of smalle wenkbrauwen, vaste of losse oorlellen, krullen of steil haar etc.

De leerlingen schetsen hun gezicht aan de hand van een stappenplan op grote vellen papier en schilderen dit vervolgens. Als iedereen klaar is, leggen we alle portretten bij elkaar en kijken we of we elkaar herkennen. We geven elkaar feedback: Wat is goed aan jouw tekening en welke tip kan ik je geven voor de volgende keer?
Na het drogen knippen we de portretten uit en laten daarbij een randje wit zitten zodat het mooi afsteekt tegen een gekleurde ondergrond.

Portretten van de leerlingen van de plusklas, groep 3-6 

Stilleven fruit

Gemaakt door Lieke, groep 8

Benodigdheden:

1. schildersdoek
2. acrylverf
3. kwasten
4. schaal met fruit

In deze les schilderden de leerlingen zo natuurgetrouw mogelijk een schaal met fruit, net zoals de stillevenschilders dat deden in de 17e en 18e eeuw.

Bekijk een aantal van deze schilderijen en bespreek waar het om gaat bij een stilleven: compositie en kleur. 

Kijk nou: Delfts blauw!

Door Pernille, groep 7

Benodigdheden:

1. witte papieren bordjes zonder plastic laagje
2. viltstiften in diverse kleuren blauw
3. voorbeelden van Delfts blauwe motieven

Delfts blauw is aardewerk met blauwe versieringen dat van oudsher in Delft wordt gemaakt. Het ontstond aan het einde van de 16e eeuw als goedkoop alternatief voor het blauwwitte Chinese porselein. Het Delfts blauw werd zeer populair en beleefde een bloeiperiode in de periode 1650-1750, toen er in Delft zo'n honderd aardewerkfabrieken actief waren. Door de opkomst van goedkoper Engels aardewerk raakte het Delfts blauw in verval. 
Tegenwoordig is er nog één fabriek in Delft die 'echt' Delfts blauw produceert: De Porceleyne Fles. Alle borden, vazen, schalen, kopjes, tegels enz. worden met hier met de hand beschilderd. Op de site van de Porceleyne Fles zijn vele foto's te vinden van Delftsblauw aardewerk. 

Bekijk met de kinderen een aantal van deze foto's en bespreek welke motieven en afbeeldingen er op het aardewerk te zien zijn. Bekijk de diverse kleuren blauw en bespreek hoe je met zo weinig verschillende kleuren toch een duidelijke afbeelding kunt maken. Laat de kinderen diverse borden zien met verschillende randen en laat hen verwoorden dat randen en patronen uit regelmatig terugkerende vormen bestaan. 

De kinderen ontwerpen hun eigen Delfts blauwe bord. Ze krijgen hiervoor alleen blauwe viltstiften (fineliners, dikke en dunne stiften). Laat hen eerst op de achterkant oefenen om te ervaren hoe de inkt van de stiften eventueel uitloopt. 
Op de rand van het bord moeten patronen worden getekend. Een patroon is een herhalende vorm.De rand van het bord zal niet helemaal glad zijn, maar inkepingen hebben. Tel deze goed en bereken over hoeveel inkepingen het patroon dan moet lopen, zodat je goed uitkomt. 
Hoe het middengedeelte ingevuld wordt, is vrij: voorstelling, patronen of leeg.

Alle bordjes zijn getekend door leerlingen van groep 7

Portret van vroeger

Door leerlingen van groep 8

Met oploskoffie kun je mooie sepia portretten schilderen! Vraag de leerlingen een foto van vroeger mee te nemen of op te zoeken op internet. Bekijk en bespreek de meegenomen foto’s. Waaraan kun je zien dat het om oude portretten gaat? Natuurlijk aan kleding en haardracht, maar bekijk ook eens hoe er geposeerd wordt en hoe de kleuren van de foto zijn.

Benodigdheden:

1. wit tekenpapier op A4 formaat
2. potje oploskoffie
3. een schoteltje per twee kinderen
4. penselen
5. potten water
6. papieren handdoekjes
7. goudkleurige stiften
8. bruin papier voor passepartout
9. lijm en schaar

Vertel dat we gaan schilderen met oploskoffie. Elk kind krijgt een schoteltje met daarop een theelepel koffiekorrels. De korrels worden op het schoteltje beetje bij beetje opgelost in water. Hoe minder water je gebruikt, hoe donkerder de kleur wordt. 
Laat de kinderen eerst op een kladje oefenen. Er wordt direct met koffie geschetst, dus niet eerst met potlood. Voordeel van de oploskoffie is dat foute lijnen met een drup water aan je penseel weer verwijderd kunnen worden! Nadat de contouren van het portret geschetst zijn, kan er ingekleurd worden.

Van bruin papier wordt een passe-partout geknipt en over het portret geplakt. Versieringen kunnen aangebracht worden met goudkleurige stift.