Berkenbos in de herfst

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A4
• schilderstape
• tamponneerkwast
• lichtblauw pastelkrijt
• plakkaatverf
• houtskool

Instructie

Bekijk foto's van berkenbomen en bespreek de opvallende dingen: lange witte stam, grijszwarte lijnen als gevolg van het horizontaal afbladderen van de bast, veel  warme kleuren in het blad. Laat zien dat je de blaadjes vooraan nog apart kunt zien en je dus meerdere kleuren ziet, terwijl verder weg de kleuren steeds meer samensmelten tot één kleur. 

Leg uit hoe je met een tamponneerkwast werkt: geen kleuren mengen, maar de kwast in meerdere kleuren tegelijk dopen en dan lichtjes stampen. Laat dit op een kladje uitproberen. 

Wat moet je doen?

1. Plak stroken schilderstape op het papier in verschillende lengtes - de boomstammen. 
2. Teken een horizonlijn. 
3. Tamponneer de bodem in herfstkleuren; vooraan meerdere kleuren, naar achteren overgaand in één kleur. 
4. Tamponneer het resterende blad aan de bomen. Hier kan ook nog groen aan zitten! 
5. Laat drogen.
6. Kleur de lucht blauw met pastelkrijt. 
7. Trek het schilderstape er voorzichtig af. 
8. Teken met houtskool de specifieke berkenstreepjes. 
   

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 6. 

Aan een zijden draadje...

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A4 in de lengte doorgesneden
• wasco
• vloeibare waterverf
• penselen
• pot water
• zwarte fineliner of wit kleurpotlood
• gekleur papier voor achtergrond

Instructie

In deze les tekenen leerlingen een spinnenweb met spin, nadat ze eerst buiten hebben gekeken hoe deze eruitzien. Hoe is het web opgebouwd? Hoeveel basisdraden zie je? Hoe ziet de spin eruit? Hoeveel poten heeft hij? Hoe zien die poten eruit? 

Wat moet je doen?

1. Teken met witte wasco een web. Zorg dat een van de basisdraden in het midden van het papier uitkomt, omdat je daaraan straks de spin tekent. 
2. Teken met zwarte wasco een spin; verbindt zijn lijf met het web door de middelste basisdraad met wit door te trekken naar beneden. 
3. Verf met vloeibare waterverf het hele blad in een kleur naar keuze. 
4. Laat drogen.
5. Plak het op een gekleurde achtergrond zodat je een mooie lijst krijgt.
6. Teken het web verder op de lijst, met zwarte fineliner of wit kleurpotlood - afhankelijk van de lijstkleur.

De spin Sebastiaan

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier 20 bij 20 cm
• restjes wit tekenpapier
• gele wasco
• ecoline of vloeibare waterverf
• dik penseel
• potje water
• zwart knutselpapier
• schaar en lijm 

Introductie

Het gedicht De spin Sebastiaan van Annie M.G. Schmidt is een mooie inleiding op deze les. 

Wat moet je doen?

Het web

1. Teken met gele wasco een spinnenweb: trek diagonale lijnen vanuit de hoeken door het midden naar de andere kant van het tekenvel. Trek ook lijnen van boven naar beneden en van links naar rechts. Alle lijnen moeten door het middelpunt gaan. 
2. Teken cirkels rond het middelpunt tot het blad vol is. 
3. Verf het vel met twee koude kleuren ecoline en laat drogen. 

Herfstbladeren

1. Teken met gele wasco herfstbladeren (denk aan de nerven!) op een restje papier. 
2. Verf ze met ecoline in warme kleuren en laat drogen. 

De spin

1. Knip uit zwart papier een rondje met een doorsnee van ongeveer 4 cm. 
2. Knip dit in tot het middelpunt.
3. Plak de knipkanten een stukje over elkaar zodat het middelpunt omhoog komt. 
4. Teken eventueel een kruis op de rug. 
5. Knip een kleiner cirkeltje voor het hoofd.
6. Teken er oogjes op en plak dit aan het lijf van de spin. 
7. Knip voor de poten 8 strookjes van 5 bij 1 cm en plak ze aan de onderkant van het lijf. Maak halverwege de poten een vouw naar binnen en op 1 cm van het eind een vouw naar buiten. 

Afwerking

1. Knip de blaadjes uit en plak ze op het web. 
2. Plak de spin vast door de onderste stukjes van de poten en eventueel de kop vast te zetten met lijm. 
3. Plak het werk op een zwarte ondergrond. 

Happy Halloween

Wat heb je nodig?

• oranje papier A4
• zwart papier
• potlood
• liniaal
• dikke zwarte stift
• zwarte fineliners
• correctievloeistof

Start de les met een spannend verhaal! Op www.beleven.org staan er een heleboel.

Vooraf

Halloween vieren we op 31 oktober. De naam Halloween is afgeleid van Hallow-e'en of All Hallows Eve. In de Iers-Keltische kalender begon het jaar op 1 november, dus 31 oktober was oudejaarsavond. De oogst was binnen en dus was er tijd voor een vrije dag: het Keltische nieuwjaar of Samhain. Kelten geloofden dat op die dag de geesten van de overledenen van het afgelopen jaar terugkwamen om te proberen een levend lichaam in bezit te nemen voor het komende jaar. De geesten werden aangetrokken met etenswaren voor de deuren. Om boze geesten af te weren droegen de Kelten maskers.

Wat moet je doen?

1. Neem een oranje vel en teken de breedte van een liniaal af aan boven- en onderkant.  
2. Maak met potlood een tekening over Halloween bij nacht: spinnen, skeletten, spoken, heksen, vleermuizen, katten, kerkhof, pompoenen enz.
3. Trek de potloodtekening over met fineliner en kleur de figuren in met zwarte stift. 
4. Maak de ogen met stipjes correctievloeistof.
5. Plak onder- en bovenaan een strook zwart papier. 

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 7.

Halloween scène

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A4
• ecoline of vloeibare waterverf in geel en oranje
• kwast
• pot water
• zwarte vilstiften
• zwart papier voor achtergrond

Vooraf

Start de les met een klassengesprek over Halloween. Waar denk je aan bij Halloween?

Deze les gaat over silhouetten, schaduwbeelden waarvan je alleen de buitenlijnen ziet. 

Wat moet je doen?

1. Maak het tekenvel nat. 
2. Verf het met ecoline/vloeibare waterverf geel en oranje: de zonsondergang. 
3. Laat dit drogen.
4. Trek een horizonlijn. 
5. Teken een spookhuis of grote boom.
6. Teken daaromheen dingen die met Halloween te maken hebben. 
7. Kleur de silhouetten zwart, laat licht doorschijnen waar dit kan. 
8. Plak het werk op een zwarte achtergrond.

Tekeningen gemaakt door leerlingen uit groep 5 en 7. 

Als een spin in het web

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier 20 bij 20 cm
• oliepastels
• dekzwart
• kwasten
• satéprikkers
• gekleurd papier voor achtergrond

Wat moet je doen?

1. Kleur het tekenvel helemaal in met oliepastel in warme herfstkleuren. 
2. Verf er dekzwart overheen en laat het drogen. 
3. Kras met een satéprikker een spinnenweb. Zorg dat de lijnen in het web parallel aan elkaar lopen. 
4. Teken een spin in of onder het web.  
5. Plak het werk op een gekleurde achtergrond. 

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 5.
Beeldaspecten: lijn, kleur. 

Herfstblaadjes met contouren

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A4
• ecoline of vloeibare waterverf in geel en rood
• kwast
• viltstiften
• lijm
• schaar

Wat moet je doen?

1. Maak het tekenvel nat. 
2. Breng met een kwast rode en gele ecoline aan en laat de kleuren door elkaar lopen. 
3. Laat drogen.
4. Teken enkele herfstbladeren op het gekleurde vel en knip ze uit.
5. Plak ze op een nieuw vel tekenpapier. 
6. Kies drie warme kleuren viltstift en trek contourlijnen rond de blaadjes. Maak het hele vel vol.
7. Teken evt. nerven in de blaadjes.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 7.

Spookhuizen

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A4
• twee kleuren vloeipapier 
• kwast en water
• zwarte stiften
• wit bordkrijt

Vooraf
Spookhuizen …. er zijn genoeg spannende verhalen om deze les in te leiden! 

Bespreek dan de kenmerken van een spookhuis: scheef gezakt, stille plek, spinnenwebben, martelwerktuigen, grafstenen, vleermuizen enz.

Wat moet je doen?

1. Scheur stroken van het vloeipapier.
2. Maak het tekenpapier nat met kwast en water (of een plantenspuit). 
3. Leg ze overlappend op het natte papier. Maak het vel zo vol. 
4. Ga er nog een keer met een natte kwast overheen. 
5. Check onder het vloeipapier of de kleur al is doorgelopen. Zo ja, haal alle stroken eraf. Zo nee, maak het nog een keer nat.
6. Laat het gekleurde vel drogen.

7. Teken met potlood een spookhuis op het gekleurde vel. 

8. Trek de potloodlijnen over met stift en kleur het huis zwart. 

9. Teken details rond het huis/in de ramen: maan, spinnenwebben, vleermuizen etc.  

9. Teken spoken rond het huis met wit bordkrijt. 

10. Plak het werk op een zwarte achtergrond.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 7.

Uilen in de boom

Wat heb je nodig? 

• grijs en wit papier
• plakkaatverf
• kwasten
• schaar
• lijm
• linoleum 10 bij 10 cm
• gutsjes
• glasplaat
• blockprint
• roller
• kranten
• drukpers

Vooraf: laat twee leerlingen een A1 vel papier beschilderen met bruine verf en accenten in geel en rood zodat een houtstructuur ontstaat. Uit dit vel scheuren alle leerlingen  hun boomstammen en takken.
Laat een tweede A1 vel beschilderen in warme roodtinten - hieruit knippen alle leerlingen herfstblaadjes.

Wat moet je doen?

1. Teken een uil op het linoleum. 
2. Guts de buitenlijnen, de vleugellijnen, ogen en snavel uit. 
3. Breng versieringen aan, bv. golfjes die veren suggereren.
4. Druk je uil meerdere keren af met blockprint.
5. Laat drogen.
6. Scheur uit het bruin geschilderde vel een boomstam en takken. 
7. Plak deze op grijs papier. 
8. Knip blaadjes uit het rode vel. 
9. Knip de uilen met een randje wit van 1 mm rondom. 
10. Maak een collage van boom, blaadjes en uilen en plak alles vast.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 7. 

Puzzelboom

Wat heb je nodig? 

• zwart papier A4
• zwart papier 24 bij 32 cm
• potlood
• oliepastels
• liniaal
• snijmesjes en snijplaat
• lijm

Wat moet je doen?

1. Teken met potlood op het A4 vel een eenvoudig heuvellandschap met maan.
2. Kleur in met oliepastel en omlijn de heuvels met zwart.
3. Kleur de lucht donkerblauw en de lucht rond de maan lichter blauw. Wil je het blauw donkerder maken, kras er dan zwart doorheen. Zo krijg je een vloeiende overgang in de lucht.
4. Geef met gele strepen het schijnsel van de maan weer. 
5. Neem het grotere zwarte vel en trek rondom een kader van 1,5 cm breed.
6. Teken binnen het kader een boom met vijf takken: naar rechts, naar de rechterhoek, naar boven, naar de linkerhoek en naar links. 
7. Snijd de stukken tussen de takken weg en ook de stukken naast de stam. Laat het raamwerk heel. 
8. Plak het raamwerk op het heuvellandschap.

Beeldaspecten: kleur, nuance.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8.

Gave graffiti

Wat heb je nodig? 

• grijs papier 
• wasco
• wit stencilpapier
• wit tekenpapier
• viltstiften
• schaar, lijm

Wat moet je doen?  

1. Houd een vel stencilpapier tegen een muur en rub er met wasco overheen.
2. Knip de bakstenen uit.
3. Leg ze op het grijze papier (denk aan het metselverband!) en plak ze vast. 
4. Teken op tekenpapier een ontwerp van je naam. 
5. Kleur in met viltstift.
6. Knip/snijd je naam uit en plak deze op de muur. 

 

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 7 en 8.

Griekse vazen

Wat heb je nodig?

• bruin inpakpapier of papieren zak
• Oost-Indische inkt of zwarte stift/fineliner
• wit bordkrijt
• gekleurd papier voor achtergrond
• lijm
• schaar

In de Griekse oudheid speelde aardewerk in het dagelijks leven een grote rol. Het werd gebruikt om levensmiddelen in te bewaren, bijvoorbeeld wijn, olijfolie en water. Vaak werd het aardewerk versierd. Zo is er aardewerk waarbij de figuren rood zijn en de achtergrond zwart en andersom. Op Wikipedia staat veel informatie over Grieks aardewerk, vooral over de stijlen in de versiering van de vazen.

Instructie

Bekijk afbeeldingen van Grieks aardewerk. Bespreek enkele vormen:

amfoor - kruik met aan beide kanten een oor zodat hij gemakkelijk kon worden opgetild. Hij werd zowel voor vloeistoffen als vaste stoffen gebruikt.

krater - mengvat voor wijn en water. De Grieken lengden hun wijn altijd met water aan en soms voegden ze kruiden toe om de smaak te veranderen.


kylix - drinkschaal, plat of op sierlijke voet, met twee horizontale orenom de schaal gemakkelijk door te kunnen geven.

stamnos - groot wijnvat met deksel en twee hoog opgezette oren. Meestal heeft de stamnos een buik die aan de bovenkant breder wordt en een korte hals.

 

Bekijk de motieven (organische en geometrische) op de vazen en benoem ze: dieren, planten, bloemen, driehoeken, spiralen, fabelwezens enz. 

Wat moet je doen?

1. Vouw een stuk bruin inpakpapier dubbel.
2. Teken met bordkrijt tegen de vouw een halve Griekse vaas. 
3. Vouw het vel dan zo dat een afdruk van het krijt op de andere helft komt. 
4. Teken op de vaas met inkt of stift figuren en randjes. Maak ook zwarte randjes waar je motieven uitspaart. 
5. Knip de vaas uit en plak hem op een gekleurde achtergrond.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 7. 

Een naam van faam!

Een opdracht voor de verjaardagskalender die we bij de start van het schooljaar maken. 

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A4 
• zwarte watervaste stift
• viltstiften

Wat moet je doen?

1. Schrijf met watervaste zwarte stift meerdere keren je naam op het tekenvel. Kies blokletters of lusletters. Schrijf door elkaar, op de kop, van boven naar beneden, het maakt niet uit. Als de letters maar door elkaar staan. 
2. Kies een paar kleuren die je mooi vindt. Kleur alleen die vlakken in die helemaal omsloten zijn door zwarte lijnen. Dit kunnen kleine vlakken zijn (van de letters - bij lusletters zijn er sowieso meer kleurvlakjes dan bij blokletters), maar ook grotere die tussen de letters zijn ontstaan. Hoe meer namen er staan, hoe meer kleurvlakken er zijn.
3. Plak het werk op een zwarte of gekleurde achtergrond. 

Varianten:

Kies voor meerdere namen of voor verschillende woorden die bij een bepaald onderwerp horen.
Gebruik alleen primaire / complementaire / warme / koude kleuren.

Vincent, leven om te schilderen

In de serie kunstprentenboeken van uitgeverij Leopold is er nu het prachtige boek 'Vincent, leven om te schilderen', geschreven en geïllustreerd door Janneke Ipenburg. Een must have voor scholen! 

Inhoud
Vincent houdt van kinds af van tekenen. Op de kunstacademie wordt hij echter afgewezen en hij gaat werken als prediker in België. Daar begint zijn liefde voor tekenen weer te kriebelen. Hij schetst de mijnwerkers met hun grauwe, doorleefde gezichten. Maar hij wordt ziek en depressief en gaat terug naar huis. Ondanks zijn mentale broosheid blijft hij fanatiek tekenen en schilderen.

Als zijn vader overlijdt, gaat Vincent naar zijn broer Theo, die kunsthandelaar is in Parijs. Hier komt hij in contact komt met moderne kunstenaars als Gaugain en Seurat. De sombere tekenstijl van de mijnwerkers en de aardappeleters verandert van bruine verfstreken naar losse stippen en streepjes in felle kleuren.   

Vincent reist naar Arles in het zuiden en blijft onvermoeibaar schilderen. Portretten, zonnebloemen, landschappen. Helaas verkoopt hij amper iets, drinkt te veel en raakt weer in de war. Hij wordt opgenomen in een kliniek en ook daar blijft hij schilderen.  Maar Vincent heeft het idee dat hij steeds zieker wordt. Hij gaat terug naar Theo en huurt een kamer in de buurt van Parijs. In 1890 berooft hij  zichzelf van het leven in 1890.  

'Vincent, leven om te schilderen' is het resultaat van een samenwerking tussen auteur/illustrator Janneke Ipenburg, uitgeverij Leopold en het Kroller Muller Museum, waar vanaf 15 september een grote Van Gogh tentoonstelling zal zijn. 

Review
Er zijn al zoveel (kinder)boeken over Van Gogh dat ik me eigenlijk niet kon voorstellen dat 'Vincent, leven om te schilderen' iets zou toevoegen. Maar het tegendeel is waar. Wat een fantastisch boek! In rijke, beeldende  taal neemt Ipenburg de lezer mee in het leven van de schilder. Daarbij schuwt ze zijn mentale problemen niet en brengt Vincent tot leven zonder dat het erg zwaar wordt. Fijne toevoeging is de extra uitleg onderaan elke pagina. 

Paginagrote illustraties brengen de tekst tot leven, alsof ze door Van Gogh zelf zijn gemaakt. Zo zien we de Aardappeleters, Het cafe in Arles bij nacht en natuurlijk Sterrennacht. "We kunnen eigenlijk alleen onze schilderijen laten spreken," schrijft Vincent vlak voor zijn overlijden in 1890. 

In de klas
'Vincent, leven om te schilderen' is een geweldig boek om bij je kunstlessen te gebruiken. Wie was Vincent? Hoe was zijn leven? Wat schilderde hij? Welke kleuren gebruikte hij? Waaraan herken je zijn latere schilderijen? 

Algemene gegevens: 

• Uitgeverij: Leopold
• ISBN: 97899025888664
• Aantal pagina's: 40
• Verschenen: juli 2026
• Zelf lezen vanaf 8 jaar, voorlezen vanaf 6 jaar. 

Link naar 7 lessen over Vincent van Gogh op dit weblog: schilderen, drukken en mixed media.  

Kakelbonte klasse(n)kunst

Wat heb je nodig?

• tekenpapier A1 formaat
• plakband
• plakkaatverf
• kwasten

Vooraf

Plak een aantal A1 tekenvellen aan elkaar vast en leg dit grote vel op een groepje tafels van gelijke hoogte. Laat beurtelings een groepje van vier kinderen werken aan de opdracht.

Stap 1

Schilder met zwarte verf drie kleine tekeningetjes op het vel. De tekeningen mogen elkaar nergens raken. Rouleer de groepen tot het papier helemaal vol is. 

Laat vervolgens een paar kinderen de tekeningetjes met elkaar verbinden door middel van rechte zwarte lijnen, zodat er vlakken ontstaan. 

Stap 2

Kleur alle vlakken en tekeningen in met plakkaatverf. Laat hiervoor opnieuw groepjes van vier kinderen tegelijk komen. Elk kind kiest een kleur en verft hiermee enkele vlakken of tekeningetjes. Geen twee dezelfde kleuren naast elkaar. 

Stap 3

Werk de zwarte lijnen bij als er gekleurde verf op gekomen is. 

Variaties

Bij deze opdracht, die in elke klas gedaan kan worden, kun je naar hartenlust variëren: kies je bv. alleen voor primaire kleuren en rechte vormen dan heb je de Mondriaanvariant. 

Je kunt ook kiezen voor een thema in de tekeningetjes, bv. sport, eten, feest. 

Groot succes, bij welke variant dan ook, is gegarandeerd!

Door leerlingen van groep 6. 
Oorspronkelijk idee: Experiments in Art Education. 

Mooie Medusa?

Wat heb je nodig? 

• zwart papier A3 
• plakkaatverf in blauw, groen, zwart en wit
• kwasten
• potten met water

De mythe van Medusa

In het oude Griekenland woonde Medusa, een mooie vrouw met glanzend haar. Iedereen bewonderde haar en dat maakte haar hoogmoedig. Ze vond zelfs dat ze mooier was dan de godin Athena. Dat pikte de godin niet en ze sprak een vloek uit; hierdoor werden de haren van Medusa giftige slangen en iedereen die ze aankeek versteende. Medusa vluchtte en leefde jarenlang in een grot tussen de versteende lichamen van reizigers die haar per ongeluk waren tegengekomen.
Perseus kreeg de opdracht haar te doden. Met een zwaard en spiegelend schild ging hij de grot in. Hij keek strak naar zijn schild om te kijken waar Medusa was. Terwijl de slangen naar hem sisten, sloeg hij haar hoofd eraf. Perseus nam het hoofd mee als trofee. De blik van Medusa bleek een machtig wapen tegen het kwaad.

Deze mythe is de aanleiding voor een tekenles: teken het hoofd van Medusa met slangenhaar in (uiteraard!) koude kleuren. 

Wat moet je doen?

1. Teken het hoofd van Medusa met de slangen eromheen.  
2. Verf alles in koude kleuren. Let op: je maakt lichte kleuren door druppels donkere verf bij de lichte te mengen, en dus niet andersom.

Beeldaspecten: kleur (koud), nuance. 

Technieken: kleurnuances aanbrengen in verf. 

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 7.