Japanse notans

Vooraf

Notan is het Japanse woord voor de balans tussen donker en licht. Het is ook een kunstvorm waarbij je werkt met een schaar positieve en negatieve ruimtes creëert.

Wat heb je nodig?

• wit papier 20 bij 20 cm
• zwart papier 10 bij 10 cm
• schaar en lijm

Instructie

Laat voorbeelden van notans zien - symmetrische en niet symmetrische,  abstracte en figuratieve. Bespreek de afbeeldingen: 

• Wat zie je?
• Is er symmetrie in de afbeelding of niet? 
• Is de voorstelling abstract of figuratief? 
• Wat betekent harmonie? 
• Is er sprake van harmonie in deze notan? Waarom wel/niet? 

Wat moet je doen?

1. Teken aan de randen van het zwarte blaadje vormen die je mooi vindt. Let op: Ga niet verder dan het midden van het vierkante vel.
2. Knip de vormen  uit.
3. Plak het zwarte vierkant in het midden van het witte vel.
4. Leg de uitgeknipte vormpjes terug in het gat waar ze vandaan komen.
5. Klap ze naar buiten om en plak ze vast.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8. 

Geometrische figuren met schaduw

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A4 formaat
• potlood
• viltstift

Instructie

Bekijk deze foto van drie driedimensionale geometrische figuren. Waar komt het licht vandaan? Hoe weet je dat? Waar zijn de vlakken donker? Waar zie je schaduwen? Hoe kun je in een tekening diepte laten zien? Hoe teken je schaduwen? 

Er zijn meerdere manieren om schaduwen te tekenen: diagonale lijnen, mengen of krabbelen (afbeelding hieronder). In deze les oefenen de leerlingen deze drie manieren. Door de lijnen dichter op elkaar te zetten, ontstaan nuances. 

Wat moet je doen?

1. Teken de foto na of teken zelf drie geometrische figuren. 
2. Breng op elke figuur op de juiste plek schaduwen aan, per figuur één manier. 
3. Kies een kleur viltstift. 
4. Vul de achtergrond met patronen. 

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8. 

Beeldaspecten: vorm, nuance, lijn, ruimte. 

Bron les: Arteascuola.

Striptaal

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier 10 bij 10 cm
• wit tekenpapier 31 bij 31 cm
• plakkaatverf
• kwasten
• viltstiften
• zwarte markeerstift
• liniaal

Inleiding

Striptekenaars geven geluiden soms op een speciale manier weer. Met letters of woorden bereiken ze zo een speciaal effect. Dit heet een klanknabootsing of onomatopee. Voorbeelden: vroeoemmm = draaiende motor, splash = vallend water,  tonk = iemand die zijn hoofd stoot. 

De klanknabootsingen gaan vaak samen met een beweging. Dit kun je zien aan de vorm of richting van de letters of aan de letters zelf. Ook zie je bij het woord passende symbolen, zoals sterretjes bij TONK of waterdruppels bij  SPLASH.

Opdracht

1. Maak op het blaadje van 10 bij 10 een striptekening met een klanknabootsing. 
2. Teken op het grote vel een kader van 1 cm breed.
3. Teken je tekening van het kleine blaadje in vergrote vorm na. Moeilijk? Maak dan een raster op het grote vel: teken hokken van 3 bij 3 cm en hokjes van 1 bij 1 cm op het kleine vel. Nu kun je de kleine tekening goed natekenen.
4. Kleur in met viltstift (kleine onderdelen) en plakkaatverf (grote vlakken). Kies heldere kleuren en laat de rand buiten het kader wit. 
5. Trek alle lijnen en het kader om met zwarte stift.
6. Zet je naam plus © teken in het witte kader. 

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8.

Op zoek naar de kameleon

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A4
• oliepastelkrijtjes
• schaar
• dubbelzijdig plakband

Wat moet je doen?

1. Kies vier of vijf kleurtjes oliepastel die mooi bij elkaar passen. Kleur hiermee vlakken in op je tekenvel. Laat rondom elk vlak een strook van een halve centimeter wit. 
2. Teken op een ander vel een kameleon.
3. Kleur deze op dezelfde manier en met dezelfde kleuren in. Vergeet de witte randjes niet. Laat om de ogen een randje wit en maak de ogen zwart.
4. Knip de kameleon uit met een randje van een halve centimeter wit. 
5. Zoek hoe de kameleon het mooist op de ondergrond past en plak vast met dubbelzijdig plakband. De kameleon ligt nu iets hoger dan de ondergrond; dit geeft een mooi ruimtelijk  effect.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 8.

Gestapelde vogels

 

Wat heb je nodig?

• tekenpapier 20 bij 40 cm
• potlood
  
• wasco
  
• vloeibare waterverf 
• kwasten
  

Wat moet je doen?  

1. Teken met potlood drie of meer vogels die boven op elkaar zitten. Hoe hoger de rij, hoe kleiner de vogels moeten zijn. 
2. Kleur de vogels in met wasco. 
3. Verf de achtergrond met vloeibare waterverf en laat daarbij een rand van circa 1 cm wit.

Tekeningen gemaakt door leerlingen uit groep 5/6.

Margot Frank, uit de schaduw van Anne

Janny van der Molen schreef eerder twee boeken over het leven van Anne Frank, maar haar zus Margot bleef in Annes schaduw staan. Hoog tijd om Margot daaruit te halen en een eigen boek te geven, volgens Van der Molen. 

Over Margot Frank is echter veel minder bekend. Ze hield wel een dagboek bij net als Anne, maar dat is niet bewaard gebleven. Veel van wat we over Margot weten komt uit het dagboek van Anne. Margot is slim, rustig en serieus - tegenpool van de ongedurige en opstandige Anne. 

Uit de schaduw van Anne is een biografie, dagboek en infoboek ineen. Margot's leven wordt beschreven tegen de achtergrond van het opkomend nazisme. De Duitse familie Frank vlucht naar Nederland en duikt in juli 19942 onder in het Achterhuis. We lezen over Margot als zus, dochter en vriendin. Over haar schooltijd en de roeiclub waarvan ze lid was. Vooral de foto's van of met Margot hierbij zijn indrukwekkend. 

Toch is er, ondanks gedegen speurwerk van de schrijfster, niet heel veel meer bekend geworden over Margot dan we al wisten. Daarom heeft Van der Molen ervoor gekozen zelf dagboekfragmenten te bedenken als aanvulling op de informatieblokken. 

dagboekfragment Margot

Margot Frank, uit de schaduw van Anne is een prachtig vormgegeven boek. Dat kun je wel overlaten aan de Anne Frank Stichting met wie Van der Molen samenwerkte. In 12 hoofdstukken lezen we over de aanloop naar en het verloop van de Tweede Wereldoorlog en hoe Margot in die tijd leefde. Rijke taal, een schat aan foto's en illustraties en veel om over na te denken. Een aanwinst voor de schoolbibliotheek. 

Margot Frank, uit de schaduw van Anne kwam uit op 16 februari 2026, de 100e geboortedag van Margot. 

Een tekenles bij dit boek vind je hier.

Algemene gegevens

Titel: Margot Frank, uit de schaduw van Anne

Auteur: Janny van der Molen

ISBN: 9789021687414  

Uitgeverij: Ploegsma 

Portret in de stijl van Modigliani

Amedeo Clemente Modigliani (1884 - 1920) was een Italiaans kunstschilder en beeldhouwer. Zijn schilderijen worden gerekend tot het expressionisme. Modigliani schilderde sterk gestileerde naakten en portretten die toch overeenkomst met het model bleef houden. Hij maakte gebruik van gestileerde en verlengde vormen: lange, ovale gezichten met uitgerekte halzen en lange ledematen, waardoor de figuren vaak een melancholieke stemming uitdrukken. De huid is vaak roestkleurig en alle vormen zijn omlijnd. Ogen, monden en neuzen staan in de gezichten niet op de 'juiste' plaats, maar zijn ook uitgerekt.

Instructie

Bekijk met de leerlingen schilderijen van Modigliani en bespreek wat opvalt:

• gezichten zijn langgerekt
• gezichten staan vaak scheef
• warme kleuren 
• de vormen zijn zwart omrand

Wat heb je nodig?

1. zwart knutselpapier op A4 
2. oliepastels
3. gekleurd papier voor achtergrond
4. tekenpotlood

Wat moet je doen?

1. Neem een vel zwart papier en verdeel dit in acht vakken: verticaal middendoor, dan horizontaal middendoor. Halveer de horizontale helften nog eens. 
2. Teken met potlood een ovaal vanaf de middenlijn tot iets boven het midden van het bovenste vak. 
3. Teken de halslijnen vanaf het midden tot aan het onderste vak. 
4. Teken de schouders. 
5. Teken de ogen en de mond. Hiertussen de neus, die langer wordt dan gebruikelijk. Zie schema.
6. Trek de potloodlijnen over met zwart oliepastel. 
7. Kleur het portret in. Raak de zwarte lijnen niet met een ander kleurtje, want dan gaat het smeren! Mocht een lichter krijtje toch zwarte vlekken krijgen, maak het dan schoon met een papieren handdoekje. 
8. Kleur de achtergrond tot er geen zwart meer te zien is. Plak het werk op een gekleurd ondervel.

Door leerlingen van groep 7.

Kleurige kippen

Wat heb je nodig?

• tekenpapier A3
• oliepastelkrijtjes
• plakkaatverf
• kwasten
• gekleurd papier voor achtergrond

Wat moet je doen?

1. Trek een horizonlijn op het tekenvel.
2. Teken met potlood een kip.
3. Kleur in met felle kleurtjes oliepastel. 
4. Schilder de achtergrond met plakkaatverf.

Door leerlingen van groep 8. 

Hey jij, wat zit er in jouw ei?

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A5
• houtskool
• geel papier 
• haarlak

Verrassing!
Stel je voor dat je op Eerste Paasdag je eitje open tikt, en er blijkt iets heel anders in te zitten dan eiwit en eigeel.... Teken deze fantasie met houtskool op een wit blaadje.

Oefenen
Nooit met houtskool gewerkt? Oefen dan eerst op een kladje. Maak strepen, vervaag ze door met je vingers te vegen, maak schaduwen, gum de houtskol weg met kneedgum. Houtskool vlekt snel, dus maak je vingers regelmatig schoon met een nat doekje.

Wat moet je doen?

1. Teken twee helften van een ei.
2. Teken daartussen wat er volgens jouw fantasie in het ei zit.
3. Teken de omgeving.
4. Fixeer je tekening met haarlak.
5. Plak het werk op een gele achtergrond.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 5.

Knappe kippen

Wat heb je nodig?

• blauw papier A4
• oliepastels
• geel papier A4
• lijm

Wat moet je doen?

1. Teken op blauw papier een kip volgens de aanwijzingen op How to draw a chicken. 
2. Maak er een knappe kip van door hem naar eigen fantasie in te kleuren met oliepastels. Meng de kleuren voor mooie overgangen. 
3. Teken een horizonlijn en kleur de grond. 
4. Teken iets op de horizonlijn om diepte te creëren, bv. een hekje of huis.  
5. Scheur de randen van het blauwe vel weg en plak de knappe kip op een geel vel. Teken eventueel eieren rondom de kip.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 7/8. 

Maartse buien

Wat heb je nodig?

• stevig wit tekenpapier A4
• vloeibare waterverf
• witte wasco
  
• liniaal
• penselen
• pot water
  

Vooraf

Maartse buien: stevige regenbuien afgewisseld met strakke blauwe lucht. 

In deze les tekenen we voorjaarsbloemen in een regenbui. Welke bloemen bloeien in maart? Vooral bloembollen, zoals narcissen, hyacinthen, tulpen en blauwe druifjes.

  

Wat moet je doen? 

1. Schets voorjaarsbloemen: de bladeren met groen potlood en de bloemen met een potlood in de kleur die je later wilt schilderen. Schets heel dun, want anders zie je straks die potloodlijnen nog.
2. Trek langs een liniaal witte wascostrepen van boven naar beneden, ongeveer een centimeter uit elkaar. Zorg dat het wascokrijtje een scherpe punt heeft, anders worden de strepen te breed.
3. Kleur de tekening in met verdunde vloeibare waterverf. Omdat op de wasco geen water hecht, blijf je de regenstralen goed zien.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 8.

Beeldaspecten: kleur, nuance.

Sporter in beweging

Wat heb je nodig?

• afbeelding silhouet van een sporter
  
• gekleurd papier A4 
• wit tekenpapier  A4
• paperclips
• schaar
• snijmat en snijmesje
• lijm
• viltstift

Wat moet je doen?

1. Zoek een silhouet van een sporter in beweging en print uit.  

2. Leg drie kleuren papier op elkaar en daarop de print van de sporter. Maak de vier vellen aan elkaar vast met paperclips. 

3. Knip de sporter uit. Verplaats daarbij steeds de paperclips zodat de vier vellen goed op elkaar blijven. Gebruik een snijmesje voor stukjes waar je met de schaar niet bij kunt. 

4. Maak een compositie die beweging suggereert en plak de sporters op wit papier. 

5. Vul de achtergrond met patronen in viltstift.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8.

Olympische sporters

Wat heb je nodig?

1. per groep een vel A1 tekenpapier A1
2. ronde vouwkartons of knutselpapier in Olympische kleuren
3. passer
4. scharen en lijm
5. kopie sportfiguur

Vooraf

Begin de les met het symbool van de Olympische Spelen: de gekleurde ringen. Welke kleuren hebben ze? Wat is de betekenis van de ringen? Hoe zijn ze door elkaar gevlochten?

Vraag enkele kinderen de houding van een sporter aan te nemen, bv. een schaatser of skiër. Bekijk en bespreek de houding: hoe is de stand van de benen, armen en lichaam? Wijzig de houding en kijk opnieuw goed.

Wat moet je doen?

1. Je werkt in een groep van 5 leerlingen. Pak een groot tekenvel, vouwkartons in de kleuren van de ringen en 5 kopieën van de sportfiguur. 
2. 
   Overleg hoe groot jullie ringen worden en wie welke kleur heeft. Teken met de passer een ring en knip uit. 
3. Knip de ring op één plek door. 
4. Bespreek hoe de ringen moeten liggen: wat is de goede volgorde? Welke komt naar voren en welke erachter?  Zorg dat de knip onder een andere ring terechtkomt, zodat je die niet ziet. Plak de ringen nog niet vast!  
5. Knip de onderdelen van de sportfiguur uit. 
6. Ieder legt de losse onderdelen rond/achter/voor/door zijn eigen ring in de vorm van een sporter. 
7. Plak tot slot alle onderdelen vast. 
   

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8. 

De les is oorspronkelijk op dit blog gepubliceerd in 2010.  

Lief! Voor Valentijnsdag in de stijl van Robert Indiana

Wat heb je nodig?

• 4 stukjes tekenpapier 10 bij 10 cm
• potlood
• waterverf + penselen
• pot water
• fineliner 
• gekleurd papier voor achtergrond

Over de kunstenaar

Robert Indiana (VS, 1928-2018) was een popart kunstschilder en beeldhouwer. In zijn beelden en schilderijen zien we letters, cijfers en taal: korte krachtige woorden gecombineerd met geometrische vormen.
Zijn bekendste werk is ongetwijfeld het beeld LOVE. Het bestaat uit vier gestapelde letters waarbij de O schuin staat. Het beeld staat o.a. in New York. 

Blogschrijfster in New York

Laat het beeld van Robert Indiana zien. Vertel de leerlingen dat ze een Indiana werkstuk gaan maken, maar in plaats van LOVE het Nederlandse woord LIEF gaan tekenen.

Wat moet je doen? 

1. Teken in elk vak een hartje (of iets anders dat past bij het woord Lief).
2. Teken daaroverheen een letter van het woord LIEF. Maak dikke letters die je kunt inkleuren. 
3. Teken in de hartjes en letters patroontjes.
4. Kleur in met waterverf. Zorg dat de letters goed zichtbaar blijven door de keuze van de kleuren. 
5. Laat drogen. 
6. Plak de velletjes op een gekleurde achtergrond.
7. Omlijn patronen, letters en achtergrondfiguurtjes met zwarte fineliner.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 4. 

Beeldaspecten: kleur, vorm. 

HARTstikke roze

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A5
• stukje karton
• wasco
• ecoline of vloeibare waterverf
• penseel

Wat moet je doen?

1. Vouw het tekenvel in vieren. 
2. Vouw het karton dubbel en teken tegen de vouw een half hart.
3. Knip het hart uit.
4. Trek het hart in de vier vakken op het tekenpapier om met potlood. 
5. Teken met wasco patronen in de harten: strepen, rondjes, vlekken enz.
6. Teken ook patronen op de achtergrond.
7. Beschilder het hele vel met ecoline/vloeibare waterverf. Daar waar wasco zit, zal de verf niet pakken. 

Valentijnsharten - zoals Jim Dine

Valentijnsdag, dus hartjes! Roze, rood en wit zijn de basiskleuren voor deze les!

Jim Dine 

Jim Dine (1935, VS) is beeldhouwer en pop-art kunstenaar. Harten, stropdassen, ochtendjassen en gereedschappen zijn terugkerende thema's in zijn werk. Laat werken van Jim Dine en bespreek ze.

Wat heb je nodig? 

• wit tekenpapier 20 bij 20 cm
• fotokarton 10 bij 10 cm
• liniaal en potlood
• plakkaatverf + kwasten
• waterverf + penselen
• kleurpotloden 
• viltstiften
• pastelkrijt
• oliepastel
• restjes gekleurd papier, bv. crèpe- en vloeipapier, ribkarton, folie, vouwblaadjes.
• plaksel
• roze of rood papier voor de achtergrond

  

Organisatie
Verdeel de tekenmaterialen over verschillende plekken. Stimuleer leerlingen te experimenteren met de materialen. 

• Wat gebeurt er als ik met waterverf over oliepastel ga? 
• Kun je pastelkrijt en viltstift combineren? 
• Hoe zorg ik dat mijn hart naar voren lijkt te komen? 
• Wat gebeurt er als ik water op vloeipapier laat lopen? 
• Met welke materialen breng ik textuur aan? 

Iedereen mag vrij door het lokaal en daar gaan zitten waar het materiaal van zijn/haar keuze ligt. De enige beperking is het aantal stoelen bij een groep: zijn ze allemaal bezet, dan kies je een ander materiaal.

 

Wat moet je doen?

1. Verdeel het tekenvel in vier vakken van 10 bij 10 cm. 
2. Vouw het stukje karton dubbel. Teken een half hart tegen de vouw en knip uit - dit is je mal. 
3. Trek de mal om in de vier vakken van het tekenvel.
4. Kleur de hartjes en de achtergronden. Gebruik zoveel mogelijk materialen en pas verschillende technieken toe. 
5. Klaar? Plak de harten op een roze of rood ondervel.

Beeldaspecten: vorm, kleur, textuur, nuance.

Werkstukken gemaakt door leerlingen uit groep 7/8.