De vogels van George Braque les 1

door Dylan, groep 7

Benodigdheden:

1. wit tekenpapier A3 formaat
2. wit tekenpapier A6 formaat 
3. linoleum
4. guts
5. drukpers
6. blockprint
7. linoroller
8. plakkaatverf
9. (tamponneer)kwasten
10. schaar en lijm

George Braque (1882-1962) was een Franse schilder en beeldhouwer. Samen met Picasso was hij de grondlegger van het kubisme. In kubistische schilderijen zijn de vormen hoekig en rechtlijnig en vormen dus geen afspiegeling van de werkelijkheid. Kubisme is daarmee een stap in de richting van de abstracte kunst. De kleuren die Braque gebruikte zijn vooral wit, bruin en grijs, soms afgewisseld met olijfgroen of geel.
Na zijn kubistische tijd ging Braque over tot vereenvoudigd figuratief schilderen van landschappen en stillevens met vruchten, muziekinstrumenten en flessen. Opvallend zijn de letters en cijfers die Braque toevoegde aan deze werken. Braque maakte ook collages en gebruikte daarbij krantenpapier, toen een noviteit in de kunst.
Toen Braque ziek werd en schilderen niet meer lukte, ging hij over tot het maken van kleurenlitho's  van eenvoudige silhouetten van vogels. Diezelfde vogels zijn ook te zien in een van de plafondschilderingen van het Louvre in Parijs.

Laat enkele kubistische werken van Braque zien. Herkennen de leerlingen de stroming kubisme? Welke schilder behoorde ook tot het kubisme? (Picasso, sommige kubistische werken van Braque en Picasso lijken zowel qua vormen als kleur erg op elkaar).
Bekijk dan de litho's van vogels: google daarvoor op 'Braque + oiseaux' en bespreek de opvallende kenmerken:

• eenvoudige vorm (silhouet)
• achtergrond vaak blauw
• weinig verschillende kleuren in het werk
• vogels zijn zwart of wit 
• vogels zijn gedrukt of geschilderd

Wat moet je doen?
Teken op A6 papier een silhouet van een vogel en neem die over op lino. Guts de achtergrond weg zodat de vogel blijft staan (positieve druk). Schilder of tamponneer op wit A3 papier een achtergrond. Maak enkele afdrukken van de vogel in zwart en/of wit en laat deze drogen. Door niet bij elk drukwerk het stukje lino met verf in te rollen, krijg je vogels in verschillende kleurnuances.
Knip de gedrukte vogels uit. Leg ze op het beschilderde vel en maak er een mooie collage van. Plak de vogels vast. Laat eventueel de vleugels wat afstaan voor een ruimtelijk effect. Werk indien nodig de achtergrond nog bij.

De achtergrond in het werk bovenaan deze post is getamponneerd met groen en blauwe plakkaatverf. Hierbij zijn de randen van het papier wit gelaten. Bij onderstaand werk is de achtergrond geschilderd en ook hier zijn de randen wit gelaten.  De gedrukte vogels zijn uitgeknipt met een randje wit eraan.

Als klaar-opdracht bij deze les staat hier les 2 over George Braque. 

door Quinty, groep 7

Beeldaspecten: vorm, ruimte, nuance, kleur

Technieken: linodruk, schilderen/tamponneren, knippen, plakken

Levensgrote Keith Harings

Door leerlingen van groep 4

Keith Haring (VS, 1958-1990) was een Amerikaans kunstenaar. Het werk van Haring wordt als pop-art gezien, maar ook de term graffiti-art wordt gebruikt.

Al op jonge leeftijd was Haring gek op tekenen. Zijn vader, die stripverhalen tekende, was een bron van inspiratie. Door boeken en musea maakte Haring kennis met moderne kunst. Hij bewonderde het werk van Warhol, maar ook dat van Dubuffet en Christo. Vooral Christo's zienswijze sprak hem aan: kunst is niet alleen voor de elite, maar voor iedereen.
Haring ging studeren in New York. Hij ontwikkelde een eigen stijl van visuele communicatie door schilderijen, geluid en film. Hij maakte krijttekeningen in de metro, op lege billboards en op straat. Hij wilde niet commercieel zijn, kunst was immers voor iedereen, maar werd toch steeds bekender. .
Zijn eerste expositie was in 1982, met schilderijen, beelden, beschilderde stukken doek en on-site werk. In de jaren erna exposeerde hij wereldwijd. In 1990 overleed hij aan de  gevolgen van aids. 

Laat werk van Haring zien en bespreek wat opvalt:

• stripachtige mensen
• weinig details
• dikke zwarte lijnen als contouren
• felle kleuren
• streepjes die beweging aangeven

Benodigdheden:

1. grote vellen schetspapier (schilderpapier van de kleuters)
2. plakkaatverf
3. kwasten

Voorbereiding:

Plak of niet vellen papier aan elkaar zodat ze breed en hoog genoeg zijn om er een kind op te leggen. 

Verdeel de klas in groepjes van 4 leerlingen. Elk groepje bepaalt zelf welke leerling zich mag laten  omtrekken. Trek de leerlingen om met een zwarte stift of laat leerlingen dit zelf doen.

Leg het grote vel in de groep. Leerlingen schilderen de omgetrokken figuur in één kleur. Wacht tot de verf droog is en trek de figuur om met zwart en een dunne kwast. 

Schilder de achtergrond vol met patronen. 

Beeldaspecten in deze les: vorm (patronen), lijn, kleur.
Technieken: schilderen met plakkaatverf, patronen tekenen.

Beeldaspecten

Om met kinderen naar kunst te kijken, geven we ze handvatten. Een van die handvatten is het kijken aan de hand van beeldaspecten. 
Een beeldaspect is een van de onderdelen waaruit een beeldend kunstwerk is opgebouwd. Het is eigenlijk een "beeldende truc" die een kunstenaar toepast om zijn doel te bereiken. Een beeldaspect komt alleen voor in combinatie met andere beeldaspecten. In een kunstwerk draait het immers niet alleen om kleur, maar ook om lijnen, vormen, indeling van de ruimte etc. 

De eerste vraag die je stelt is natuurlijk: wat zie je? Beschrijf van links naar rechts wat je ziet en vertel of het om een abstracte of figuratieve voorstelling gaat. 

Vragen die je kunt stellen over de beeldaspecten:

Lijn

• Welke soorten lijnen zie je? 
• Welke kleur hebben de lijnen?

Vorm

• Welke geometrische vormen zie je?  
• Waar zie je organische vormen? 
• Herken je patronen in het werk? 

Kleur

• Welke kleuren zie je? 
• Benoem de primaire/secundaire kleuren.
• Zie je contrasten in de kleuren? 
• Zie je complementaire kleuren?
• Welk gevoel roepen de kleuren in het kunstwerk bij je op? (bv. rustig, saai, opdringerig)

Ruimte

• Is er sprake van overlapping?
• Zie je afsnijding? 
• Hoe heeft de kunstenaar diepte aangebracht? 
• Heeft de kunstenaar gebruik gemaakt van perspectief? 

Textuur

• Zie je textuur? (bv. hobbels in de verf) 

Nuance

• Zoek een kleur in het kunstwerk en bekijk hoeveel nuances je ziet. 

Tot slot kun je vragen stellen over: Licht.

• Is het kunstwerk licht of donker? Hoe komt dit?
• Zie je een lichtbron?
• Zie je schaduwen? Aan welke kant? Waar staat dan de lichtbron?
• Welke sfeer roept het kunstwerk op als je kijkt naar het licht? 

De danseres van Degas

Door Eva, groep 6

Benodigdheden:

1. blokje hout
2. ijzerdraad
3. aluminiumfolie
4. diverse tangen
5. secondenlijm

De Franse kunstschilder en beeldhouwer Edgar Degas (1834-1917) is beroemd door zijn schilderijen van balletdanseressen, die hij vanaf 1867 schildert. Hij wordt gerekend tot het impressionisme vanwege zijn deelname aan de eerste belangrijke tentoonstelling van de impressionisten in 1874 in Parijs. Degas zag zichzelf echter liever als een zelfstandig kunstenaar, onafhankelijk van deze stroming.

In het begin van zijn loopbaan, schilderde Edgar Degas vooral historische stukken en portretten. Zijn onderwerpen koos Edgar Degas vooral uit de theater- en balletwereld. 

Vanaf 1870 krijgt Degas problemen met zijn ogen. Hij trok zich steeds meer terug uit het openbare leven en legde zich meer toe op beeldhouwen. Edgar Degas maakte in de laatste jaren tientallen beelden van balletdanseressen, die hij soms tentoonstelde met balletkleding.

Onderstaand beeld is wellicht het beroemdst: Danseresje van 14 jaar. Het beeld is gemaakt van bijenwas, waaraan pigmenten zijn toegevoegd zodat het lijkt op een bronzen beeld. Degas voegde aan zijn danseres echt mensenhaar toe en een tutu van zijde. 

De originele versie van het beeld in bijenwas staat in het Smithsonian in Washington. De stof van de rok is uiteraard vervangen. Inmiddels zijn er 25 bronzen afgietsels van het beeld te bekijken in diverse musea. 

Bekijk werk van Degas: zijn schilderijen en beelden van balletdansers en bespreek wat opvalt. 

Met behulp van ijzerdraad maken leerlingen een poppetje. Hiervoor zijn voldoende beschrijvingen te vinden op internet (google op: ijzerdraad poppetje). Of op Youtube: how to make a wire sculpture. 

Omwikkel het geraamte met aluminiumfolie zodat een hoofd en een tutu ontstaat. Boor een gat in blokje hout, laat er een druppel secondenlijm inlopen en steek een 'voet' van de danseres daarin.  

Beeldaspecten die in deze les aan de orde komen: textuur, vorm, ruimte. 
Technieken: figuur maken van met ijzerdraad, boren. 

Stilleven van groente of fruit

Wat heb je nodig?

• foto's van groente en fruit op A4 formaat 
• tekenpapier A4
• vloeibare waterverf
• waterverf
• penselen
• zwarte fineliner

 

Stillevens

Een stilleven is een kunstwerk of foto waarbij de kunstenaar een aantal voorwerpen opstelt en die als model gebruikt voor zijn werk. In de 17e eeuw werden zeer realistische stillevens geschilderd van bv. bloemen, huishoudelijke voorwerpen, schelpen of etenswaren. Kunstenaars uit die tijd die zich bezighielden met stillevens zijn Pieter Claes en Adriaen Coorte. 

Laat bovenstaande stillevens van Adriaen Coorte zien en bespreek ze. Wat valt op?

• zeer realistisch, lijkt op een foto
• donkere achtergrond zodat het licht op de voorstelling valt
• op het schilderij is het net wat mooier dan in het echt!

Ook nu zijn er nog kunstenaars die zo realistisch mogelijk schilderen of er nog een schepje bovenop doen: hyperrealisme of megarealisme. Schilderijen die zo echt lijken, dat het juist onwerkelijk wordt. Tjalf Sparnaay is een Nederlandse kunstschilder. Met zijn natuurgetrouwe schilderijen verwijst hij naar de stillevens uit de 17e eeuw. Zijn werken zijn, in tegenstelling tot de 17e eeuwse werken, zo groot, dat je de kleinste details kunt zien. 

Laat ook stillevens van Sparnaay zien en bespreek de verschillen met de 17-eeuwse werken. 

Wat moet je doen?

1. Teken de vrucht of groente van de foto zo precies mogelijk na. 
2. Kleur in met waterverf. Gebruik meer of minder water om de kleuren aan te passen.
3. Schilder de achtergrond met vloeibare waterverf. 
4. Laat drogen.
5. Omlijn de onderdelen met zwarte fineliner.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 3.

Beeldaspecten in deze les: kleur, nuance, ruimte (plaatsing van objecten)
Technieken: realistisch natekenen, schilderen met waterverf, omlijnen

Het rariteitenkabinet van Rembrandt

Benodigdheden:

1. tekenpapier 12 bij 12 cm
2. Oost-Indische inkt
3. kroontjespen
4. grijs potlood
5. zwart papier
6. lijm
7. diverse schelpen 

Rembrandt was schilder, etser en tekenaar, maar ook kunsthandelaar. In 1656 raakt hij failliet en om de schuldeisers te betalen, moesten zijn bezittingen worden verkocht. Een ambtenaar heeft toen een lijst gemaakt van alle spullen die zich in het huis van Rembrandt bevonden. Zo was er een grote verzameling voorwerpen uit diverse werelddelen in de 'kunstcaemer', ook wel 'rariteitenkabinet' genoemd (rare = zeldzaam).
In de kamer stonden gedroogde dieren, schelpen, afgietsels van antieke beelden, speren uit Indonesië, het schild van een schildpad, koraal, glas uit Venetië, servies, een leeuwenhuid, een slangenhuid en een kastje met munten en penningen. Zeelieden van de VOC en de WIC namen de voorwerpen vaak als privé-bagage mee naar Nederland. Zo kwamen er voorwerpen uit landen rond de Middellandse zee, het Turkse Rijk, Rusland, Afrika en Indië terecht op veilingen en in curiosawinkels.

Ets van een schelp, Rembrandt, 1650 (Rijksmuseum)

Bespreek hoe etsen worden gemaakt (filmpje van Het Klokhuis). Waarom levert een ets meer op dan een tekening? Waarom moet je de ondertekening van een ets in spiegelbeeld krassen?
Bekijk etsen van Rembrandt. Wat valt op?

• zeer gedetailleerd
• alleen lijnen 
• donkere vlakken maken d.m.v. arcering 
• levensecht
• zwart-wit
• schaduwen en lichtval

Laat leerlingen eerst oefenen in het gebruik van Oost-Indische inkt: hoe maak je dunne en dikke lijnen? Hoe maak je lichte en donkere vlakken? Wat is arceren?

Leerlingen tekenen een schelp na op de manier zoals Rembrandt dat deed. Teken met potlood, trek over met inkt. Bepaal dan waar het licht vandaan komt en arceer met potlood de schaduw van de schelp. Geef niet te veel tijd om met potlood te schetsen, 5 minuten is genoeg!

Plak alle leerlingwerken bij elkaar op een zwart vel: Het rariteitenkabinet van Rembrandt!

Beeldaspecten in deze les: lijn, nuance (aanbrengen van schaduw middels arcering), vorm (organische vormen).
Technieken: tekenen met Oost-Indische inkt.

In de stijl van Ted Harrison

Wat heb je nodig?

• groot tekenvel 
• wasco
• verf
• kwasten
• zwart sitspapier

Over de kunstenaar
Ted Harrison (1926 - 2015) is een Brits-Canadese kunstenaar die bekend staat om zijn landschapschilderijen met lijnen en kleuren. 

Harrison woonde in de noordelijk gelegen provincie Yukon. De oorspronkelijke bevolking van Noord-Canada, de inuit, gebruikten een inuksuk (in meervoud: inuksuit) als richtingaanwijzer of mijlpaal. Inuksuit worden gemaakt door stenen op elkaar te stapelen. Doordat de gestapelde stenen boven de sneeuw uitkwamen, konden inuit over de toendra navigeren zonder te verdwalen.

De gestapelde stenen die op een mensfiguur lijken, worden inunquaqq genoemd. Op de vlag van de Olympische Winterspelen 2010 in Canada stond een inunquaqq .

Instructie

Bekijk en bespreek werken van Ted Harrison. Wat valt op?

• berglandschappen
• zon en water 
• sprekende kleuren, warm en koud
• kleurvlakken gescheiden door lijnen

Bekijk foto's van inunquaqq. Hoe wordt zo'n figuur opgebouwd? Hoe komt het dat hij niet in elkaar zakt? Hoe maak je een inunquaqq van papier? Waarom kun je de armen dan niet naar beneden laten hangen? 

Wat moet je doen?

1. Teken met witte of blauwe wasco een landschap in grove lijnen.
2. Verf de vlakken met plakkaatverf: warme kleuren rond de zon, koude kleuren op de grond. 
3. Scheur stenen van sitspapier en plak deze in de vorm van een inunquaqq op je werk. 

Variant: 

1. Schilder een landschap en vul de vlakken met plakkaatverf. 
2. Trek de scheidingslijnen over met zwarte verf of markeerstift. 
3. Scheur de stenen van een inunquaqq en plak deze op. 
4. Scheur de buitenranden van het schilderwerk en plak het als geheel op een zwarte ondergrond.

Werkstukken van leerlingen uit groep 7/8.

Beeldaspecten: kleur (warm-koud, mengkleuren), lijn, vorm (organische vormen).

Technieken: kleuren mengen, schilderen, scheuren van rechte lijnen. 

Knappe koppen

Benodigdheden:

1. gekleurd A4 papier in drie kleuren
2. schaar of snijmesje + snijmat
3. lijm
4. potlood
5. marker 
6. paperclips

Andy Warhal (1928-1987) is een Amerikaanse pop-art kunstenaar. Pop-art is de afkorting van 'popular art', de kunst van het volk. Pop-art kunstenaars wilden af van de verheven kunst en toonden met hun werken aan dat je ook door het bestuderen van je eigen omgeving prachtige kunstwerken kon maken. Op zijn bekendste werken staan alleen soepblikjes of colaflesjes. Hiermee verwees Warhol naar de consumptiemaatschappij waarin we leven. 

Warhol begon zijn carrière als reclametekenaar en ging later kunstwerken maken. Door zijn keuze voor zeefdruk kon hij meerdere exemplaren van een werk afdrukken en dus experimenteren met kleuren en de effecten van kleuren op elkaar.  

In deze les maakt elke leerling twee of drie portretten en onderzoeken ze de invloed van kleuren op elkaar.

Wat moet je doen?

Stap 1: Schets met potlood een hoofd en schouders. Verdeel het hoofd in de belangrijkste vlakken: voorhoofd, kin, wangen, ogen, neus, mond, oren. Trek met een marker de belangrijkste lijnen over.

Stap 2: Leg de tekening op twee gekleurde A4-vellen en maak ze aan elkaar vast met paperclips. Knip of snijd de vormen uit.

Stap 3: Maak overblijvende delen weer vast met paperclips.

Stap 4: Leg de delen op een gekleurd A4tje. Werk in spiegelbeeld, zodat de zwarte lijnen van de stift niet meer zichtbaar zijn. 

Stap 5: Schuif met de losse delen tot je het mooi vindt en plak ze vast. Begin daarbij aan de buitenrand.

Beeldaspecten in deze les: kleur (invloed van kleuren op elkaar), vorm
Technieken: tekenen en daarin de belangrijkste lijnen zoeken, knippen en/of snijden, plakken

Naar een idee van: Laat maar zien. 

Zeilboot vierluik - impressionisme

Wat heb je nodig? 

1. vier stukken tekenpapier A6 formaat (briefkaart)
2. plakkaatverf 
3. kwasten
4. pot water
5. papieren handdoekjes
6. donkerblauw papier voor achtergrond 

Instructie vooraf

Bekende impressionistische schilders zijn Claude Monet, Vincent van Gogh, Auguste Renoir, Edouard Manet. De laatste zei ooit: "Ik schilder wat ik zie en niet wat anderen graag zien."
Impressionistische schilderijen zijn momentopnamen, een snelle indruk. Van dichtbij zie je maar vlekken en vegen, op afstand zie je dat deze vlekken samen toch een zeer voorstelling zijn.
Bekijk enkele schilderijen en bespreek ze. Wat valt je op? Waarom noemen we dit schilderij impressionistisch? Wat is een impressie?

Wat moet je doen?

Stap 1:

Schilder op de 4 vellen strand en zee in drie kleuren blauw en zandkleur. Meng je kleuren zelf. Zorg dat de horizonlijn op alle vellen even hoog is.

Leg 1 van de 4 vellen weg, die is klaar.

Stap 2:

Schilder op de 3 overige vellen een gelige lucht. Doe wit en geel aan je kwast zodat het niet een saai geel vlak wordt. Leg 1 van deze 3 vellen weg, die is klaar.

Stap 3:

Stippen zetten: maak met een kleine kwast blauwe en witte stippen in het water. Zet roze, oranje en witte stippen in de lucht. Maak donkergele en witte stippen in het strand. Leg 1 van deze 2 vellen weg, die is klaar.

Stap 4:

Schilder op het laatste vel een eenvoudige zeilboot in het water. 

Stap 5:

Laat alles goed drogen en plak de schilderwerkjes op blauw papier.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8.

Deze les ben ik ooit op Pinterest tegengekomen, maar ik kan hem niet terugvinden. Is de les oorspronkelijk van jou, mail me dan, zodat ik je naam erbij kan zetten. 

Zonnebloemen

Benodigdheden: 

1. tekenpapier 20 bij 20 cm
2. oliepastels
3. vloeibare waterverf
4. kwast 

Bekijk echte zonnebloemen of foto's van zonnebloemen. Bespreek de details: 

• groot bruin hart bestaand uit zaadjes
• langwerpige bloemblaadjes zijn ongeveer zo lang zijn als de straal van het hart
• bloemblaadjes staan voor en achter elkaar 

Teken verschillende zonnebloemen op het papier. Zorg ervoor dat je ook halve zonnebloemen aan de rand tekent. Hiermee maak je een tekening spannender, want je vraagt je als kijker af wat er voorbij de randen nog te zien is (afsnijding. beeldaspect: ruimte). 

Kleur in met oliepastel. Schilder de achtergrond met vloeibare waterverf.