Pompoenen in het maanlicht

Benodigdheden:

1. zwart tekenpapier A4 formaat
2. pastelkrijt of bordkrijt
3. pompoenen of afbeeldingen van pompoenen
4. spuitbus met haarlak
5. papieren handdoekjes
6. gekleurd papier 

Pompoenen werden duizenden jaren voor Christus al verbouwd in Midden- en Zuid-Amerika. In Europa is de pompoen pas sinds de 16e eeuw bekend. In Mexico en het zuidoosten van de VS worden pompoenen gegeten in traditionele gerechten. In Nederland worden pompoenen ook steeds meer gegeten. 
We kennen de pompoen ook als decoratiemiddel. Vanaf september liggen de tuincentra er vol mee. Rond Halloween worden pompoenen gebruikt om er lampions van te snijden. 

Bekijk enkele meegebrachte pompoenen of foto's ervan en bespreek de verschillende vormen, de grootte, kleuren en de inzet van de steel. De lange stelen met de bladeren zullen er niet meer aanzitten, laat deze zien a.d.h.v. foto's. 

Wat moet je doen?

1. Teken twee of meer pompoenen op zwart papier en zorg ervoor dat een van de pompoenen een ander overlapt. 
2. Kleur in met pastelkrijt (zet je vieze vingers niet op het tekenvel!). Mix de kleuren om ze te verdiepen en lichtval (maanlicht!) aan te geven. 
3. Klaar? Fixeer met haarlak en plak je werk op een passende achtergrond.

Alle kunstwerken gemaakt door leerlingen groep 8.
Beeldaspecten: ruimte (overlapping), kleur, nuance. 

Zonnebloem met verschillende materialen

Benodigdheden:

1. zonnebloemen of foto's daarvan
2. wit tekenpapier A1 formaat, gesneden in stroken van 30 bij 65 cm
3. vijf verschillende materialen, bv. kleurpotlood, stiften, plakkaatverf, waterverf, oliepastels, aquarelpotloden, ecoline, wasco etc.
4. kwasten
5. potlood, liniaal
6. gekleurd papier
7. schaar

Bekijk hoe zonnebloemen eruit zien. Hoe dik is de steel, hoe ziet het blad eruit, hoe zijn de bloemblaadjes verdeeld, welke kleuren zie je in het hart van de bloem enz.
Verdeel het vel papier met dunne schetslijntjes in vijf vakken van 13 cm hoog. Maak een tekening van enkele zonnebloemen. Zorg ervoor dat de bloemen zelf getekend worden op de scheidingslijnen van de vakken, zodat je straks goed de verschillende kleurmaterialen kunt zien. Zorg er voor dat in elk vak minstens een halve zonnebloem of een blad getekend is.

Kies vijf verschillende kleurmaterialen. Gebruik in elk vak een ander materiaal. Let goed op de scheidingslijnen. Bedenk zelf de volgorde van de materialen, bv. van felle kleuren (stiften) naar steeds minder fel (aquarelpotlood). Wat is het verschil tussen de materialen? Wat zie je en wat voel je? (textuur)

Plak het werk op een gekleurde ondergrond. Of: snijd de vijf vakken los van elkaar en plak ze met wat tussenruimte op een gekleurde ondergrond.

Door leerlingen van groep 7

Beeldaspecten: kleur, textuur, nuance. 

Geschakelde schelpen

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier 20 bij 20 cm
• potlood
• zwarte fineliner
• viltstiften
• gekleurd papier voor achtergrond 

Wat moet je doen?

1. Teken op het tekenvel enkele rechte en/of gebogen lijnen die elkaar kruisen, zodat er kleurvlakken ontstaan. 
2. Schets op deze lijnen verschillende schelpen; zorg dat ze elkaar raken. 
3. Trek de schelpen over met fineliner. 
4. Vul de vlakken tussen de schelpen met warme of koude kleuren; laat de schelpen wit. 
5. Teken eventueel patroontjes in de vlakken.
6. Plak het werk op een gekleurde achtergrond.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 7/8.

Kunstbegrippen: warme en koude kleuren, kleurvlak, patronen. 

Stempelen met Mondriaan

Doel: Het terugbrengen van de zichtbare wereld in horizontale en verticale lijnen en primaire kleuren. 

Techniek: stempelen. 

Benodigdheden:

• zwart karton 
• sponsjes geknipt in verschillende afmetingen (vierkanten en rechthoeken) 
• plakkaatverf in rood, geel en blauw
• kwasten
• witte wasco 

Bekijk met de groep werken van Mondriaan. Laat zien hoe Mondriaan een boom abstraheerde.

Bekijk ook Victory Boogie Woogie, het schilderij waarin een deel van de plattegrond van New York herkenbaar is. Vertel dat we onze eigen Mondriaan plattegrond gaan maken. Bespreek daarbij de termen primaire kleuren, vierkant, rechthoek, verticale en horizontale lijnen.

Instructie 

1. Spreek af dat de kwasten niet worden gespoeld, maar bij dezelfde kleur blijven. 
2. Laat zien hoe je met een kwast een sponsje insmeert met verf.
3. Laat zien hoe je stempelt: niet schuiven met de spons, maar van het papier aftillen. Zo krijg je de meest strakke vorm.
4. Stempel alleen horizontaal of verticaal. 
5. Probeer niet twee dezelfde kleuren naast elkaar te stempelen. 
6. Zorg dat de vormen elkaar niet raken, je moet de zwarte weggetjes kunnen zien. Laat het werk drogen. Teken tot slot met een wit krijtje strepen op de weg.

Kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 1/2. 

Beeldaspecten: vorm, kleur, lijn.

Kunsttermen: stempelen, primaire kleur, vierkant, rechthoek, verticaal, horizontaal. 

Oscar de Octopus

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A3 formaat
• oliepastels
• vloeibare waterverf of ecoline
• kwast
• pot water
• zout

Vooraf

Lees het verhaal over Oscar de Octopus of het prentenboek O o octopus. Bekijk foto's van inktvissen: wat valt je op? 

Wat moet je doen?

1. Teken een inktvis: groot hoofd, grote ogen onderaan het hoofd en 8 tentakels die over en onder elkaar slingeren.
2. Kleur in met oliepastels; maak mooie patronen in de tentakels. 
3. Omlijn de inktvis eventueel met een donkerder kleur krijt.
4. Teken waterplanten met oliepastels. 
5. Besprenkel de tekening met water en laat daarin druppels vloeibare waterverf of ecoline vallen. Strooi er zout op voor een mooi effect.

Beeldaspecten: ruimte, kleur, lijn 

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 5.

Sterrennacht met lijm en krijt

Laat tijdens de les, die uit twee lesmomenten bestaat,  het schilderij Sterrennacht op het digibord staan. 

Info voor leerkracht

Vincent van Gogh (1853-1890) was een Nederlands kunstschilder. Zijn werk valt onder het postimpressionisme, de stroming na het impressionisme. In zijn begintijd schildert Van Gogh vooral gewone mensen, bv. arme boeren die zwaar werk doen. De kleuren van zijn schilderijen zijn donker (de Aardappeleters). 

In Parijs ontdekt hij de lichte en kleurige werken van Franse schilders. Van de schilder Pissaro leert hij impressionistisch te schilderen. Van Gogh verandert de stippen in streepjes en zijn werk wordt kleuriger en helderder. 

Na twee jaar Parijs gaat Van Gogh naar Zuid-Frankrijk, waar hij o.a. boomgaarden en korenvelden schildert. Van Gogh krijgt angstaanvallen en laat zich opnemen in een ziekenhuis bij Arles. In de tuin van het ziekenhuis maakt hij de mooiste schilderijen. Een van de werken die daar is ontstaan, is Sterrennacht. In 1890 pleegt Van Gogh zelfmoord. 

Vooraf
Laat het schilderij Sterrennacht zien. Bespreek wat opvalt: 

• heldere kleuren
• korte kwaststreken
• geen gemengde kleuren, maar kleuren die naast elkaar gebruikt zijn
• je ziet beweging in de lucht

Zoom in op het werk via Arts & Culture en zie de textuur: zichtbare dikke klodders verf met barstjes erin. Her en der zie je zelfs het schildersdoek er doorheen.

Wat heb je nodig?

• zwart papier A3 formaat
• wit potlood
• witte lijm die transparant opdroogt, bv. houtlijm of schoollijm
• oliepastelkrijtjes

Wat moet je doen?

Les 1: Tekenen met lijm 

1. Teken met wit potlood jouw Sterrennacht op zwart papier. Teken de buitenlijnen van de huisjes en de hoge cipres of een andere boom. Teken de grote krullen in de lucht. 
2. Oefen met het tekenen met lijm op een kladje. Hoe hard moet je drukken? Hoe voorkom je dikke klodders? 
3. Trek de potloodlijnen in jouw Sterrennacht over met lijm. 
4. Laat je werk drogen.

Les 2: Inkleuren met oliepastel

1. Kleur het werk in met oliepastelkrijtjes. Kleur geen vlakken, maar trek korte streepjes rondom de lijmlijnen, net zoals Van Gogh deed. 
2. Maak de streepjes in de lucht zo dat je de beweging erin goed ziet. 

Beeldaspecten: kleur, lijn, nuance, textuur. 

Kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 5. 

Zelfportret, net als Vincent van Gogh

 Benodigdheden: 

1. tekenpapier
2. plakkaatverf in huidskleuren + basiskleuren
3. kwasten + schotels eierdozen
4. papieren doekjes
5. zwarte fineliner 
6. gekleurd papier of stroken
7. lijm

Voor info over Van Gogh, zie een van de andere lessen over hem op dit weblog. 

Bekijk zelfportretten van Vincent van Gogh. Wat valt op?

• heldere kleuren
• geen kleurvlakken
• snelle korte verfstreken
• achtergrond lijkt soms te bewegen

Ter voorbereiding op deze les en het schilderen van streepjes zie de les Schilderen zoals een impressionist. 

Wat moet je doen?

• Bekijk het filmpje over het tekenen van een gezicht. 
• Schets een portret van jezelf. Gebruik eventueel een spiegeltje.
• Oefen het schilderen van streepjes op een kladje. 
• Schilder het portret net als Van Gogh deed, dus met korte penseelstreken. Ga geen verf mengen, maar schilder kleuren over elkaar zoals Van Gogh deed, of doe twee kleuren aan je kwast.  
• Schilder de achtergrond ook in korte penseelstreken. 
• Omlijn eventueel ogen, neus en mond met een fineliner. 
• Signeer je werk met je eigen naam of de naam Vincent. 
• Plak of niet je werk op een gekleurde achtergrond.

Beeldaspecten: kleur, nuance, textuur. 

Technieken: schilderen in korte streken, portret tekenen.

Deze les is gegeven in groep 8 tijdens onze Arts & Activities-lessen over het impressionisme in maart/april 2021. 

In de tuin van Monet

Wat heb je nodig?

• stevig tekenpapier A3
• plakkaatverf in groen, blauw, wit, rood en geel
• per leerling 2 kwasten + 2 sponsjes
• papieren doekjes
• oliepastelkrijtjes 
• schotels 

Vooraf

Claude Monet (Frankrijk, 1840 - 1926) werkte graag buiten om landschappen, parken en zijn eigen tuin te schilderen. Beroemd zijn de waterlelies van Monet, die hij in verschillende seizoenen en op verschillende momenten van de dag schilderde. 

Gebruik bij de les het prentenboek 'In de tuin van Monet' door Kaatje Vermeire. Een lesbrief bij dit boek staat hier. 

Bekijk schilderijen van Monet die buiten zijn gemaakt.
Wat zie je? Hoe kun je zien dat dit een werk van Monet is?

• korte kwaststreken
• streepjes/klodders
• je ziet het licht in het werk heel goed
• deze werken zijn buiten gemaakt

Wat moet je doen?

Les 1: Achtergrond en blad 

1. Knijp wat blauwe, groene en witte verf op je bordje. 
2. Dip je sponsje in de blauwe verf. Stempel en smeer het blad vol. Werk snel, net als Monet.
3. Gebruik de andere hoek voor de groene verf. Stempel overal over het blad. 
4. Doe dit tot slot ook met de witte verf. Dit mag best met je groene kant, dan worden je leliebladen lichtgroen! 
5. Laat je werk drogen.

Les 2: Bloemen

1. Meng voor de waterlelies met een kwast een kleine beetje rood door witte verf. Schilder verspreid over je blad liggende ovaaltjes. Niet te netjes. Denk eraan: het gaat om de impressie! 
2. Schilder aan de onderkant van de ovaaltjes een groene rand: het blad. Om het frisser te maken kun je wat lichtgroene verf mengen en gebruiken. Je hoeft je groene kwast niet schoon te maken. 
3. Schilder met geel een hart in je bloem.
4. Laat het werk drogen.
5. Teken met een donkerrood of paars oliepastelkrijtje lijnen in je lelie: de bloemblaadjes. En klaar is je impressie van de vijver met waterlelies! 

Technieken: schilderen in korte streken, stempelen, kleuren mengen.

Beeldaspecten: kleur, nuance. 

Deze les is gegeven in groep 1/2 tijdens onze lessen Arts & Activities in mei 2024.

Eerste woordjes met Vincent

Met kunst kun je niet vroeg genoeg beginnen. En dat dachten ze bij het Van Goghmuseum ook. Met het vierkante kartonboekje Eerste woordjes leren peuters woorden aan de hand van (uitsnedes uit) schilderijen van Vincent van Gogh. Hoe leuk is dat! 

Uitgegeven april 2024
Uitgeverij Ploegsma
ISBN 9789021685472 
14 pagina's, € 6,95 

Schaapjes voor het hek

Wat heb je nodig?

• tekenpapier
• plakkaatverf 
• tamponneerkwasten
• schilderstape
• restjes wit en zwart papier
• lijm 

Wat moet je doen?

1. Plak met schilderstape een hekje op het tekenvel. 
2. Trek een horizonlijn boven het hek. 
3. Tamponneer de wei door verschillende kleuren groen en geel aan de kwast te doen. Niet mengen!
4. Tamponneer de lucht op dezelfde manier met wit en blauw. 
5. Tamponneer bloemen in de wei.
   
6. Verwijder de schilderstap; doe dit als de verf nog nat is om scheuren van het papier te voorkomen.
7. Knip uit restjes wit papier wolkjes voor het lijf van de schapen of gebruik watjes. 
8. Knip koppen en pootjes uit zwart papier. 
9. Plak de schaapjes voor het hek. 
10. Teken met wit potlood het gezicht van het schaap.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 4.