De waterlelies van Claude Monet

Claude Monet (1840- 1926) geldt als een van de belangrijkste schilders van het impressionisme. Zijn schilderij 'Impression, soleil levant' uit 1872 is de aanzet geweest tot de term impressionisme. 

Impressionisme is in de 2e helft van de 19e eeuw ontstaan in  Frankrijk.  Typerend voor impressionisten: 

• keuze voor onderwerpen uit het gewone leven waarin het draait om sfeer
• bijzondere aandacht voor licht en kleur
• werken in de open lucht
• vlotte penseelstreken
• streepjes, klodders - lijkt op een schets
• het gaat om de impressie!

Monet heeft ook in Nederland gewoond en gewerkt. Over zijn periode in Zaandam heeft Kaatje Vermeire het kinderboek 'In de tuin van Monet' geschreven. 

Monet had bij zijn atelier in Giverny een kleurrijke tuin met vijver en een Japanse brug. In die tuin schilderde hij graag. Beroemd zijn dan ook zijn werken van de waterlelies. 

Bespreek de term impressionisme. Laat enkele schilderijen van Monet zien en zoom in op een werk met waterlelies via Arts & Culture. Zien de leerlingen de kenmerken van impressionisme hierin terug? 

Benodigdheden:

1. 3 vellen tekenpapier per leerling
2. vloeibare waterverf of ecoline.
3. kwasten
4. schaar
5. sterke lijm 
6. mal voor bloemblaadjes: 1 grote, 1 middelgrote en een kleine (deze mal maakt u zelf)

Beschilder je eerste vel papier met blauwe waterverf/ecoline.

Beschilder je tweede vel met rood en oranje waterverf/ecoline.

Beschilder je derde vel met voor 3/4 deel met groene waterverf/ecoline. Schilder op het resterende deel twee gele ronde vlekken en een grotere oranje vlek. 

Laat alles drogen. 

Voor groep 5/6: Knip uit vel twee 5 grote bloemblaadje, 6 kleinere bloemblaadjes en een paar nog kleinere bloemblaadjes. Doe dit totdat al het papier is gebruikt. 

Groep 3/4: Trek de mal om. Maak zo 5 grote bloemblaadjes, 6 kleinere bloemblaadjes en nog een paar kleinere bloemblaadjes. 

Leg de 5 grootste bloemblaadjes in een bloemvorm en plak de onderkanten over elkaar zodat je een 3D bloem krijgt. 

Doe dit ook met de kleinere bloemblaadjes tot alle blaadjes op zijn. 

Knip 5 bladeren uit het groene vel. Eigenlijk heeft een waterlelie overigens één groen blad :) - zie afbeelding. 

Plak de groene bladeren aan de onderkant van de gemaakte bloem. Schik ze gelijkmatig zodat ze onder de bloem uitkomen en verdeeld zitten.

Knip uit de oranje vlek een rondje en knip de zijkanten in. Plak dit bloemhart in de lelie. 

Plak de volledige bloem op het blauwe vel. 

Door leerlingen van groep 5

Beeldaspecten: vorm, textuur, ruimte, kleur

Inspiratie: artwithmrsfilmore.com 

Deze les is gegeven in groep 4 en 5 tijdens onze Arts & Activities-lessen over het impressionisme in maart/april 2021. 

Van Gogh's Starry Night in meerdere technieken

Laat tijdens beide lessen het schilderij Sterrennacht van op het digibord staan, zodat leerlingen telkens kunnen gaan kijken.   

Info voor leerkracht: Vincent van Gogh (1853-1890) was een Nederlands kunstschilder. Zijn werk valt onder het postimpressionisme, een stroming die het impressionisme opvolgde. In zijn begintijd schildert Van Gogh vooral gewone mensen, bv. arme boeren die zwaar werk doen. De kleuren van zijn schilderijen zijn donker (de Aardappeleters). 

In Parijs leert hij het werk van de Franse schilders kennen: licht en kleur zijn in hun werk belangrijk. Van de schilder Pissaro leert hij impressionistisch te schilderen. Van Gogh verandert de stippen in streepjes en zijn werk wordt kleuriger en helderder. 

Na twee jaar Parijs gaat Van Gogh naar Zuid-Frankrijk, waar hij o.a. boomgaarden en korenvelden schildert. 

Van Gogh krijgt angstaanvallen en laat zich opnemen in een ziekenhuis bij Arles. In de tuin van het ziekenhuis maakt hij de mooiste schilderijen. Een van de werken die daar is ontstaan, is Sterrennacht. In 1890 pleegt Van Gogh zelfmoord. 

Lees voor en vertel over Vincent van Gogh, bv. met een van deze twee boeken. 

Laat het schilderij Sterrennacht zien. Bespreek wat opvalt: heldere kleuren, korte kwaststreken, kleuren die naast elkaar gebruikt zijn i.p.v. gemengd. Zoom in op het werk via Arts & Culture en zie de textuur: zichtbare dikke klodders verf en her en der zie je nog het schildersdoek erdoorheen. 

Het werk dat de leerlingen gaan maken wordt verspreid over twee lessen. De tweede les kunt u nog splitsen in twee momenten, door stap 7 op een later moment te doen). 

Benodigdheden voor les 1:

1. zwart knutselpapier 
2. aluminiumfolie
3. klei-onderlegger, snijmat of stuk karton
4. schilderstape
5. blauwe en witte plakkaatverf
6. wattenstaafjes
7. kwasten
8. bord of palet

Les 1

Span voorafgaand aan de les aluminiumfolie over snijmat/kleionderlegger/ stuk karton en tape dit vast aan de achterkant. 

Stap 1: Voor elk tweetal leerlingen is er een palet met blauwe en witte verf. Met kwast en/of wattenstaafjes beschilderen leerlingen het aluminiumfolie met spiraalvormen. 

Stap 2: Maak een afdruk door een vel zwart papier op je schilderwerk te leggen en hier met je handen op te drukken. 

Stap 3: Haal het zwarte vel eraf en laat dit drogen. 

 Benodigdheden voor les 2:

1. oliepastel in zwart, grijs en paars
2. gele en witte plakkaatverf
3. zwart knutselpapier
4. kwasten
5. schaar
6. lijm
7. bord of palet

Stap 4: Teken en kleur de bergen met oliepastel. Teken de draaibewegingen in de lucht. 

Leg tijdens uw instructie de nadruk op de tekenlijntjes en kwaststreken: de streepjes moeten evenwijdig aan elkaar lopen en bij een beweging ook dezelfde kant op gaan. 

Laat leerlingen ook zien dat je de kleuren kunt vervagen door de oliepastel uit te smeren. Op deze manier kun je de kleuren ook donkerder of lichter maken.  

Stap 5: Bepaal waar de grote donkere cipres in de voorgrond moet komen en knip deze na uit zwart papier. (In groep 3 hebben we de leerlingen voor deze cipres een mal gegeven.)

Stap 6: Knip huisjes voor het dorp en plak deze vast. Teken de verlichte raampjes met geel oliepastel. 

Stap 7: Schilder de sterren en maan met gele verf. Plak het werk op een donkerblauwe achtergrond.

Alle kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 3.

Beeldaspecten: kleur, lijn, nuance, textuur. 

Deze les is gegeven in groep 3 tijdens onze Arts & Activities-lessen over het impressionisme in maart/april 2021. 

Ontwerp een chipszak

Wat heb je nodig?

• tekenpapier A4
• potlood
• afbeeldingen van chipszakken
• kleurpotloden
• markeerstift

Instructie
Bekijk voorkanten van chipszakken en bespreek ze. Wat valt op? 

• de naam van de chips staat meestal bovenaan de zak
• de naam is groot, soms in 3D letters en springt er echt uit 
• felle kleuren 
• de smaak is vermeld
• het gewicht staat erop
• er staat een afbeelding op van een of enkele chips  
• soms bijzonderheden in de vorm van een opvallende kreet: Nieuw, Party Pack of Minder vet 
  

Wat moet je doen?

• Teken de buitenlijnen van een chipszak. Geen rechte, maar glooiende lijnen. 
• Bedenk een naam en smaak voor je chips. Teken de naam op de zak in grote 3D letters. 
• Teken de chips die erin zitten op de voorkant. 
• Schrijf het gewicht op de zak en de eventuele bijzonderheden. 
• Kleur in met kleurpotloden of aquarelpotloden. 
• Omlijn de letters en eventueel andere details met een zwarte fineliner. 

Tekeningen gemaakt door brugklasleerlingen.

Glas in lood dieren

gemaakt door leerlingen van groep 7

 Benodigdheden:

1. zwart knutselpapier A4 formaat
2. vliegerpapier in diverse kleuren
3. wit potlood
4. liniaal
5. snijmat
6. snijmesje
7. lijm

Een glas-in-loodraam is een raam waarin meerdere stukken (vaak gekleurd) glas vastzitten in loden lijstjes. Glas-in-loodramen werden vroeger gemaakt omdat een raam uit één stuk glas niet te maken was. We zien glas-in-loodramen in oude huizen, maar vooral in kerken. Door de keuze voor gekleurd glas valt het licht in meerdere kleuren naar binnen.

Bekijk glas-in-loodramen, vertel over het ontstaan en het effect ervan.  

Wat moet je doen? 

1. Maak een eenvoudige tekening van een bloem of dier. 
2. Trek lijnen van die tekening naar de rand van het vel. Verdeel te grote vlakken in kleinere.
3. Maak alle lijnen 1 cm breed. 
4. Arceer met wit potlood de vlakken die uitgesneden moeten worden. 
5. Snij de witte vlakken uit. 
6. Gebruik het zwarte vel als mal om de stukjes vliegerpapier te tekenen. Knip ze met 0,5 cm extra rondom uit en plak ze achter het raam. Zorg ervoor dat nergens twee dezelfde kleuren aan elkaar grenzen. 

Beeldaspecten: lijn, vorm, kleur.
Techniek: snijden

Hetzelfde dier - verschillende kleuren

Benodigdheden:

1. tekenpapier A5 formaat
2. wasco
3. vloeibare waterverf 
4. kwasten

Teken twee keer hetzelfde dier op twee vellen tekenpapier. Kleur het ene dier in met warme kleuren en het andere met koude kleuren. 

Verf de achtergrond met sterk verdunde vloeibare waterverf: warme kleuren bij het 'warme' dier, koude kleuren bij het 'koude' dier.  

Beeldaspect: kleur. 

Mondriaan, maar dan anders

Benodigdheden:

• tekenpapier A4
• liniaal
• potlood
• viltstiften

Bespreek werk van Mondriaan en kunststroming De Stijl. 

Bekijk enkele werken die in primaire kleuren zijn gemaakt. 

In deze les laten de leerlingen één beeldaspect dat typerend voor Mondriaan is, los. Bijvoorbeeld: 

• kies niet voor de primaire kleuren
• kies niet voor rechte lijnen, vierkanten en rechthoeken

Kies je voor een andere geometrische vorm, gebruik dan wel de primaire kleuren. Kies je wel voor rechte lijnen, vierkanten en rechthoeken, kies dan maximaal 4 andere kleuren om toch eenheid te houden. 

Teken je alternatieve Mondriaan en kleur de vlakken in met viltstift. Omlijn alle vlakken met een zwarte markeerstift. 

Beeldaspecten: vorm, kleur, lijn. 

Kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 8.

Mondriaan in pastelkrijt

Benodigdheden:

1. zwart A4 knutselpapier
2. potlood
3. liniaal
4. pastelkrijt
5. fixeer
6. houtlijm

Bespreek werk van Mondriaan en kunststroming De Stijl. 

Leerlingen tekenen met potlood en liniaal vierkanten en rechthoeken op een zwart vel. Goed uitmeten (geef eventueel een extra les meten en werken met de liniaal!), want er mag geen enkele lijn scheef staan. 

Trek de lijnen over met houtlijm en laat dit drogen. De lijm wordt hard en doorzichtig en blijft op het papier liggen. 

De lijmlijnen vormen mooie scheidslijnen voor het pastelkrijt. Kleur de vlakken in met primaire kleuren en wit en zwart. In plaats van zwart pastelkrijt kun je ook enkele vlakken openlaten. Zorg ervoor dat je geen twee vlakken in dezelfde kleur naast elkaar krijgt. 

Fixeer het werk met haarlak of fixeerspray. 

Beeldaspecten: vorm, kleur, lijn.

Stilleven van fruit

door leerlingen van groep 5

Benodigdheden:

1. ribkarton
2. schaar
3. wit tekenpapier
4. plakkaatverf
5. kwasten
6. schaar
7. lijm
8. gekleurd papier voor achtergrond

Bekijk stillevens van fruit en bespreek deze. Wat valt op? Hoe is het fruit gerangschikt? Waar valt het licht op? 

Zorg per groep leerlingen voor een schaal met verschillende soorten fruit.  Leerlingen schilderen met plakkaatverf fruit naar waarneming. Niet eerst tekenen, maar direct schilderen en daarbij zelf kleuren mengen. 

Knip uit ribkarton een fruitschaal. Knip de vruchten uit met een heel klein randje wit. Plak de vruchten op een gekleurd vel, denk aan overlapping. Plak of niet de fruitschaal zo dat de vruchten er deels in verdwijnen. 

Beeldaspecten: ruimte (overlapping), kleur. 

Keith Haring-figuren op vloeipapier

door een leerling van groep 5

 Benodigdheden:

1. vloeipapier
2. wit tekenpapier A4
3. potjes water
4. kwasten
5. karton
6. mallen van Haring-figuurtjes op dik papier
7. potlood
8. zwarte markeerstift 

Keith Haring (VS, 1958-1990) was een Amerikaans kunstenaar. Het werk wat Haring wordt als pop-art gezien, maar ook de term graffiti-art wordt gebruikt.

Al op jonge leeftijd was Haring gek op tekenen. Zijn vader, die stripverhalen tekende, was een bron van inspiratie. Door boeken en musea maakte Haring kennis met moderne kunst. Hij bewonderde het werk van Warhol, maar ook dat van Dubuffet en Christo. Vooral Christo's zienswijze sprak hem aan: kunst is niet alleen voor de elite, maar voor iedereen. 
Haring ging studeren in New York. Hij ontwikkelde een eigen stijl van visuele communicatie door schilderijen, geluid en film. Hij maakte krijttekeningen in de metro, op lege billboards en op straat. Hij wilde niet commercieel zijn, kunst was immers voor iedereen, maar werd toch steeds bekender.

Zijn eerste expositie was in 1982, met schilderijen, beelden, beschilderde stukken doek en on-site werk. In de jaren erna exposeerde hij wereldwijd. In 1990 overleed hij aan de gevolgen van aids. 

Laat werk van Haring zien. Bespreek wat opvalt: 

• stripachtige mensen
• weinig details
• dikke zwarte lijnen als contouren
• felle kleuren
• streepjes die beweging aangeven

Wat moet je doen? 

Kies 2 of meer kleuren vloeipapier en vouw deze vellen in 16 vierkantjes. Knip de vierkantjes uit.

Maak een deel van het vel wit tekenpapier nat met een kwast en leg de vierkantjes erop. Het vloeipapier gaat dan 'bloeden' en zal dus kleur loslaten. Herhaal dit tot het vel vol is. 

Laat drogen en haal het vloeipapier eraf. 

door een leerling van groep 5

Knip enkele Haring-figuurtjes uit en omlijn ze met potlood op je gekleurde vel. Trek de figuren dan over met zwarte markeer stift. Maak de lijnen mooi dik, net als Haring deed. 

Beeldaspecten: vorm, lijn, kleur, nuance. 

In 'De Fabriek' van Andy Warhol

door leerlingen van groep 3

Benodigdheden:

1. vouwblaadjes 12 bij 12 cm
2. zwart papier 50 bij 15 cm
3. plakkaatverf
4. zwarte markeerstift
5. appels

De kunstenaar

Andy Warhol (VS, 1928-1987) is een van de bekendste en succesvolste popart (popular art) kunstenaars. Popart kunstenaars kozen hun onderwerpen uit de massacultuur: reclame, tijdschriften, films, strips en grafische vormgeving. Met hun kunstwerken reageerden ze op de stortvloed aan beelden die over iedereen heen kwam. Warhol maakte zo zijn beroemde Campbell Soup kunstwerk.

Andy Warhol gebruikte in zijn kunstwerken afbeeldingen die verwezen naar de consumptiemaatschappij, bv. de Campbell Soup blikken en colaflesjes. Voorwerpen uit het dagelijks leven werden zo kunst. Zijn werken waren zeefdrukken, een techniek die tot dan toe aan in de grafische wereld werd gebruikt. Door te kiezen voor zeefdruk kon Warhol zijn kunstwerken in massaproductie maken. 

Ook Hollywood en filmreclames waren een favoriet onderwerp van Warhol. Zijn zeefdrukken van Marilyn Monroe zijn wereldwijd bekend.  

The Factory

Warhol werd zo beroemd dat hij gevraagd werd portretten in opdracht te maken. Hij deed dit volgens een vaste handelswijze: hij maakte meerdere foto's, koos de beste uit en maakte er een zeefdruk van. Daarna kleurde hij de print in met verf. Binnen een serie portretten veranderde hij details, bv, een andere kleur of omlijning. 

Op het hoogtepunt van zijn roem werkten er meerdere mensen in Warhol's Factory. Kunst was een product geworden en de massaproductie van de kunstwerken sloot aan bij het onderwerp: de consumptiemaatschappij.

De les

Vertel over The Factory van Andy Warhol en dat we in de klas deze fabriek gaan imiteren. 

Vertel aan de hand van de kleurencirkel over complementaire kleuren. "Complementaire kleuren zijn kleuren die tegenover elkaar staan in de kleurencirkel. Ze versterken elkaar, ze laten elkaar stralen." 

Check of de leerlingen het hebben begrepen. "Wat is de complementaire kleur van geel?"  etc.

Laat de kleurencirkel op het bord staan, zodat leerlingen kunnen kijken welke kleur ze moeten gebruiken.

Leerlingen krijgen elk vier vouwblaadjes en een halve appel. De appel wordt gedrukt in de complementaire kleur van het vouwblaadje. Dus: is het vouwblaadje oranje, dan druk je de appel met blauw. Elke leerling drukt zo vier keer. 

Laat drogen en plak de vier drukwerken op een strook zwart papier.

In de tweede les moet er nog een keer gedrukt worden. Kies de complementaire kleur van de eerste druk, dus op de blauwe appel komt nu een oranje druk. Laat de druk iets verschuiven, net als Warhol deed. Doe dit met alle vier drukwerkjes.

Laat drogen en omlijn de appel met een zwarte stift en teken pitjes en een steeltje. 

Beeldaspecten: kleur, ruimte (overlapping) 

Met dank aan Jeannette Janse