Margot Frank, uit de schaduw van Anne

Janny van der Molen schreef eerder twee boeken over het leven van Anne Frank, maar haar zus Margot bleef in Annes schaduw staan. Hoog tijd om Margot daaruit te halen en een eigen boek te geven, volgens Van der Molen. 

Over Margot Frank is echter veel minder bekend. Ze hield wel een dagboek bij net als Anne, maar dat is niet bewaard gebleven. Veel van wat we over Margot weten komt uit het dagboek van Anne. Margot is slim, rustig en serieus - tegenpool van de ongedurige en opstandige Anne. 

Uit de schaduw van Anne is een biografie, dagboek en infoboek ineen. Margot's leven wordt beschreven tegen de achtergrond van het opkomend nazisme. De Duitse familie Frank vlucht naar Nederland en duikt in juli 19942 onder in het Achterhuis. We lezen over Margot als zus, dochter en vriendin. Over haar schooltijd en de roeiclub waarvan ze lid was. Vooral de foto's van of met Margot hierbij zijn indrukwekkend. 

Toch is er, ondanks gedegen speurwerk van de schrijfster, niet heel veel meer bekend geworden over Margot dan we al wisten. Daarom heeft Van der Molen ervoor gekozen zelf dagboekfragmenten te bedenken als aanvulling op de informatieblokken. 

dagboekfragment Margot

Margot Frank, uit de schaduw van Anne is een prachtig vormgegeven boek. Dat kun je wel overlaten aan de Anne Frank Stichting met wie Van der Molen samenwerkte. In 12 hoofdstukken lezen we over de aanloop naar en het verloop van de Tweede Wereldoorlog en hoe Margot in die tijd leefde. Rijke taal, een schat aan foto's en illustraties en veel om over na te denken. Een aanwinst voor de schoolbibliotheek. 

Margot Frank, uit de schaduw van Anne kwam uit op 16 februari 2026, de 100e geboortedag van Margot. 

Een tekenles bij dit boek vind je hier.

Algemene gegevens

Titel: Margot Frank, uit de schaduw van Anne

Auteur: Janny van der Molen

ISBN: 9789021687414  

Uitgeverij: Ploegsma 

Portret in de stijl van Modigliani

Amedeo Clemente Modigliani (1884 - 1920) was een Italiaans kunstschilder en beeldhouwer. Zijn schilderijen worden gerekend tot het expressionisme. Modigliani schilderde sterk gestileerde naakten en portretten die toch overeenkomst met het model bleef houden. Hij maakte gebruik van gestileerde en verlengde vormen: lange, ovale gezichten met uitgerekte halzen en lange ledematen, waardoor de figuren vaak een melancholieke stemming uitdrukken. De huid is vaak roestkleurig en alle vormen zijn omlijnd. Ogen, monden en neuzen staan in de gezichten niet op de 'juiste' plaats, maar zijn ook uitgerekt.

Instructie

Bekijk met de leerlingen schilderijen van Modigliani en bespreek wat opvalt:

• gezichten zijn langgerekt
• gezichten staan vaak scheef
• warme kleuren 
• de vormen zijn zwart omrand

Wat heb je nodig?

1. zwart knutselpapier op A4 
2. oliepastels
3. gekleurd papier voor achtergrond
4. tekenpotlood

Wat moet je doen?

1. Neem een vel zwart papier en verdeel dit in acht vakken: verticaal middendoor, dan horizontaal middendoor. Halveer de horizontale helften nog eens. 
2. Teken met potlood een ovaal vanaf de middenlijn tot iets boven het midden van het bovenste vak. 
3. Teken de halslijnen vanaf het midden tot aan het onderste vak. 
4. Teken de schouders. 
5. Teken de ogen en de mond. Hiertussen de neus, die langer wordt dan gebruikelijk. Zie schema.
6. Trek de potloodlijnen over met zwart oliepastel. 
7. Kleur het portret in. Raak de zwarte lijnen niet met een ander kleurtje, want dan gaat het smeren! Mocht een lichter krijtje toch zwarte vlekken krijgen, maak het dan schoon met een papieren handdoekje. 
8. Kleur de achtergrond tot er geen zwart meer te zien is. Plak het werk op een gekleurd ondervel.

Door leerlingen van groep 7.

Kleurige kippen

Wat heb je nodig?

• tekenpapier A3
• oliepastelkrijtjes
• plakkaatverf
• kwasten
• gekleurd papier voor achtergrond

Wat moet je doen?

1. Trek een horizonlijn op het tekenvel.
2. Teken met potlood een kip.
3. Kleur in met felle kleurtjes oliepastel. 
4. Schilder de achtergrond met plakkaatverf.

Door leerlingen van groep 8. 

Hey jij, wat zit er in jouw ei?

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A5
• houtskool
• geel papier 
• haarlak

Verrassing!
Stel je voor dat je op Eerste Paasdag je eitje open tikt, en er blijkt iets heel anders in te zitten dan eiwit en eigeel.... Teken deze fantasie met houtskool op een wit blaadje.

Oefenen
Nooit met houtskool gewerkt? Oefen dan eerst op een kladje. Maak strepen, vervaag ze door met je vingers te vegen, maak schaduwen, gum de houtskol weg met kneedgum. Houtskool vlekt snel, dus maak je vingers regelmatig schoon met een nat doekje.

Wat moet je doen?

1. Teken twee helften van een ei.
2. Teken daartussen wat er volgens jouw fantasie in het ei zit.
3. Teken de omgeving.
4. Fixeer je tekening met haarlak.
5. Plak het werk op een gele achtergrond.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 5.

Knappe kippen

Wat heb je nodig?

• blauw papier A4
• oliepastels
• geel papier A4
• lijm

Wat moet je doen?

1. Teken op blauw papier een kip volgens de aanwijzingen op How to draw a chicken. 
2. Maak er een knappe kip van door hem naar eigen fantasie in te kleuren met oliepastels. Meng de kleuren voor mooie overgangen. 
3. Teken een horizonlijn en kleur de grond. 
4. Teken iets op de horizonlijn, bv. een hekje of een huis, om diepte te creëren. 
5. Scheur de randen van het blauwe vel weg en plak de knappe kip op een geel vel. Teken eventueel eieren rondom de kip.

Maartse buien

Wat heb je nodig?

• stevig wit tekenpapier A4
• vloeibare waterverf
• witte wasco
  
• liniaal
• penselen
• pot water
  

Vooraf

Maartse buien: stevige regenbuien afgewisseld met strakke blauwe lucht. 

In deze les tekenen we voorjaarsbloemen in een regenbui. Welke bloemen bloeien in maart? Vooral bloembollen, zoals narcissen, hyacinthen, tulpen en blauwe druifjes.

  

Wat moet je doen? 

1. Schets voorjaarsbloemen: de bladeren met groen potlood en de bloemen met een potlood in de kleur die je later wilt schilderen. Schets heel dun, want anders zie je straks die potloodlijnen nog.
2. Trek langs een liniaal witte wascostrepen van boven naar beneden, ongeveer een centimeter uit elkaar. Zorg dat het wascokrijtje een scherpe punt heeft, anders worden de strepen te breed.
3. Kleur de tekening in met verdunde vloeibare waterverf. Omdat op de wasco geen water hecht, blijf je de regenstralen goed zien.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 8.

Beeldaspecten: kleur, nuance.

Sporter in beweging

Wat heb je nodig?

• afbeelding silhouet van een sporter
  
• gekleurd papier A4 
• wit tekenpapier  A4
• paperclips
• schaar
• snijmat en snijmesje
• lijm
• viltstift

Wat moet je doen?

1. Zoek een silhouet van een sporter in beweging en print deze uit.  
2. Leg drie kleuren papier op elkaar en daarop de print van de sporter. Maak de vier vellen aan elkaar vast met paperclips. 
3. Knip de sporter uit. Verplaats daarbij steeds de paperclips zodat de vier vellen papier goed op elkaar blijven. Gebruik een snijmesje voor stukjes waar je met de schaar niet bij kunt. 
4. Maak een compositie die beweging suggereert en plak de sporters op het witte papier. 
5. Vul de achtergrond met patronen in viltstift.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8.

Olympische sporters

Wat heb je nodig?

1. per groep een vel A1 tekenpapier A1
2. ronde vouwkartons of knutselpapier in Olympische kleuren
3. passer
4. scharen en lijm
5. kopie sportfiguur

Vooraf

Begin de les met het symbool van de Olympische Spelen: de gekleurde ringen. Welke kleuren hebben ze? Wat is de betekenis van de ringen? Hoe zijn ze door elkaar gevlochten?

Vraag enkele kinderen de houding van een sporter aan te nemen, bv. een schaatser of skiër. Bekijk en bespreek de houding: hoe is de stand van de benen, armen en lichaam? Wijzig de houding en kijk opnieuw goed.

Wat moet je doen?

1. Je werkt in een groep van 5 leerlingen. Pak een groot tekenvel, vouwkartons in de kleuren van de ringen en 5 kopieën van de sportfiguur. 
2. 
   Overleg hoe groot jullie ringen worden en wie welke kleur heeft. Teken met de passer een ring en knip uit. 
3. Knip de ring op één plek door. 
4. Bespreek hoe de ringen moeten liggen: wat is de goede volgorde? Welke komt naar voren en welke erachter?  Zorg dat de knip onder een andere ring terechtkomt, zodat je die niet ziet. Plak de ringen nog niet vast!  
5. Knip de onderdelen van de sportfiguur uit. 
6. Ieder legt de losse onderdelen rond/achter/voor/door zijn eigen ring in de vorm van een sporter. 
7. Plak tot slot alle onderdelen vast. 
   

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 8. 

De les is oorspronkelijk op dit blog gepubliceerd in 2010.  

Lief! Voor Valentijnsdag in de stijl van Robert Indiana

Wat heb je nodig?

• 4 stukjes tekenpapier 10 bij 10 cm
• potlood
• waterverf + penselen
• pot water
• fineliner 
• gekleurd papier voor achtergrond

Over de kunstenaar

Robert Indiana (VS, 1928-2018) was een popart kunstschilder en beeldhouwer. In zijn beelden en schilderijen zien we letters, cijfers en taal: korte krachtige woorden gecombineerd met geometrische vormen.
Zijn bekendste werk is ongetwijfeld het beeld LOVE. Het bestaat uit vier gestapelde letters waarbij de O schuin staat. Het beeld staat o.a. in New York. 

Blogschrijfster in New York

Laat het beeld van Robert Indiana zien. Vertel de leerlingen dat ze een Indiana werkstuk gaan maken, maar in plaats van LOVE het Nederlandse woord LIEF gaan tekenen.

Wat moet je doen? 

1. Teken in elk vak een hartje (of iets anders dat past bij het woord Lief).
2. Teken daaroverheen een letter van het woord LIEF. Maak dikke letters die je kunt inkleuren. 
3. Teken in de hartjes en letters patroontjes.
4. Kleur in met waterverf. Zorg dat de letters goed zichtbaar blijven door de keuze van de kleuren. 
5. Laat drogen. 
6. Plak de velletjes op een gekleurde achtergrond.
7. Omlijn patronen, letters en achtergrondfiguurtjes met zwarte fineliner.

Werkstukken gemaakt door leerlingen van groep 4. 

Beeldaspecten: kleur, vorm. 

HARTstikke roze

Wat heb je nodig?

• wit tekenpapier A5
• stukje karton
• wasco
• ecoline of vloeibare waterverf
• penseel

Wat moet je doen?

1. Vouw het tekenvel in vieren. 
2. Vouw het karton dubbel en teken tegen de vouw een half hart.
3. Knip het hart uit.
4. Trek het hart in de vier vakken op het tekenpapier om met potlood. 
5. Teken met wasco patronen in de harten: strepen, rondjes, vlekken enz.
6. Teken ook patronen op de achtergrond.
7. Beschilder het hele vel met ecoline/vloeibare waterverf. Daar waar wasco zit, zal de verf niet pakken. 

Valentijnsharten - zoals Jim Dine

Valentijnsdag, dus hartjes! Roze, rood en wit zijn de basiskleuren voor deze les!

Jim Dine 

Jim Dine (1935, VS) is beeldhouwer en pop-art kunstenaar. Harten, stropdassen, ochtendjassen en gereedschappen zijn terugkerende thema's in zijn werk. Laat werken van Jim Dine en bespreek ze.

Wat heb je nodig? 

1. wit tekenpapier 20 bij 20 cm
2. stukje fotokarton 10 bij 10 cm
3. liniaal en potlood
4. plakkaatverf + kwasten
5. waterverf + penselen
6. kleurpotloden 
7. viltstiften
8. pastelkrijt
9. oliepastel
10. restjes gekleurd papier, bv. crèpe- en vloeipapier, ribkarton, folie, vouwblaadjes.
11. plaksel
12. roze of rood papier voor de achtergrond

Organisatie
Verdeel de tekenmaterialen over verschillende plekken. Stimuleer leerlingen te experimenteren met de materialen. Wat gebeurt er als ik met waterverf over oliepastel ga? Kun je pastelkrijt en viltstift combineren? Hoe zorg ik dat mijn hart naar voren lijkt te komen? Wat gebeurt er als ik water op vloeipapier laat lopen? Met welke materialen breng ik textuur aan? 

Iedereen mag vrij door het lokaal en daar gaan zitten waar het materiaal van zijn/haar keuze ligt. De enige beperking is het aantal stoelen bij een groep: zijn ze allemaal bezet, dan kies je een ander materiaal.

Wat moet je doen?

1. Verdeel het tekenvel in vier vakken van 10 bij 10 cm. 
2. Vouw het fotokarton dubbel. Teken een half hart tegen de vouw en knip dit uit - dit is je mal. 
3. Trek de mal om in de vier vakken van het tekenvel.
4. Kleur de hartjes en de achtergronden. Gebruik zoveel mogelijk materialen en pas verschillende technieken toe. 
5. Klaar? Plak de harten op een roze of rood ondervel.

Beeldaspecten: vorm, kleur, textuur, nuance.

Werkstukken gemaakt door leerlingen uit groep 7/8.
Technieken: werken met meerdere materialen.

Valentijnshart in de stijl van Burton Morris

Dear Jacquelin,

I came across your blog and saw your student's artworks. I am truly touched that you honored my artwork in your teaching lessons and hope it was a success and inspired the children! 
I hope to show again in the Netherlands one day and feel free to keep in touch.

Your friend, Burton Morris 

(13 oktober 2011) 

Wat heb je nodig?

• diverse kleuren knutselpapier
• zwart vouwkarton 20 bij 20 cm
• gekleurd vouwkarton 20 bij 20 cm
• schaar
• lijm
• zwarte viltstift

In de Coca-Cola Company in Atlanta (VS) in 2009 zag ik voor het eerst werk van Burton Morris: colaflesjes in pop-art stijl, fel van kleur en omringd met lichtblauwe bubbels. Prachtig!

Over de kunstenaar

Burton Morris (Pittsburgh, 1964) is een Amerikaanse pop-art artiest. Hij is beïnvloed door pop-art kunstenaars uit de jaren '60 en '70 en inmiddels uitgegroeid tot de bekendste hedendaagse post pop-art artiest. Morris geeft met zijn werk een hedendaagse draai aan de traditionele pop-art. Zijn werk is vrolijk, energiek en kleurrijk. De voor hem karakteristieke lijnen in combinatie met vrolijke heldere kleuren geven zijn werk een spetterende energie. Morris' werk is bekend uit de tv-serie 'Friends' en verschijnt verder in reclamecampagnes van bedrijven als Chanel, Pepsi en Heinz. 

Bron: www.burtonmorris.com

Vooraf

Laat werk van Morris zien en bespreek de opvallende kenmerken: 

• felle kleuren
• zwarte omlijning
• weinig details
• beweging d.m.v. streepjes
• witte streepjes die lichtval suggereren 
• zwarte stervorm rondof in zijn werk

Wat moet je doen? 
1. Knip voor de achtergrond de randen van een gekleurd vouwkarton glooiend weg, zodat een kleedje ontstaat.
2. Knip een groot hart uit het tweede vouwkarton en kleine hartjes uit andere kleuren.  

3. Knip witte lichtstreepjes en plak ze op de kleine hartjes, allemaal aan dezelfde kant.
4. Knip lichtstreepjes voor het grote hart. 

5. Plak het grote hart vast op het 'kleedje' en plak de lichtstreepjes erop en eromheen.

6. Knip langgerekte driehoekjes uit de zijkanten van het kleedje. 

7. Plak het kleedje op het zwarte karton.

8. Plak de kleine hartjes rond het grote hart.

9. Omlijn alle hartjes met een zwarte markeerstift.

10. Knip de zwarte achtergrond weg maar laat 2 mm rand zitten.

11. Plak het werk op een gekleurde ondergrond en knip deze vierkant. 

Kunstwerken gemaakt door leerlingen van groep 7/8.

Beeldaspecten: kleur, lijn. 

Jij bent mijn begin

Jij bent mijn begin, Octavie Wolters

'Alles wat leeft komt uit de lente,' zei moeder Haas. 'Waar ligt dat, de lente?' vroeg Haassie. 'In het oosten,' zei vader haas. 'Volg de rivier, zij zal het je wijzen.'

Zo begint de reis van Haassie op zoek naar zijn oorsprong. Hij rent zo hard als hij kan naar het oosten, waarbij de rivier hem als zwijgzame vriend de weg wijst. Hij reist door de winter, de herfst en de zomer naar de lente. Onderweg ontmoet hij verschillende dieren die hem aanmoedigen om door te rennen. Uiteindelijk komt hij terug bij het hazenleger, waar het inmiddels lente is. Haassie beseft dat het einde van zijn zoektocht ook zijn begin is. 
'Ik ben waar ik begonnen ben,’ zei Haassie. Zijn moeder knikte. ‘Mijn begin, dat ben jij.'

De tekst wordt ondersteund door prachtige, grote zwart-wit linosnedes. Of is het juist andersom, en worden de illustraties ondersteund door die enkele tekstregels onderaan de platen? 

Algemene gegevens: 
Titel: Jij bent mijn begin
Tekst en illustraties: Octavie Wolters 
Jaar van uitgifte: 2025
ISBN: 9789021687070
Uitgeverij: Ploegsma

In de klas

'Jij bent mijn begin' biedt allerlei aanknopingspunten voor op school, zowel in de onder- als de bovenbouw. Ga met leerlingen op zoek naar de filosofische laag door te praten over waar je vandaan komt, met wie je je verbonden voelt en waar je je thuisvoelt. Zoek de bijzonderheden over de rivier, die niets zegt maar toch communiceert. Bespreek de seizoenen. Bestudeer de afbeeldingen en onderzoek hoe Octavie Wolters emoties laat zien bij de dieren. En natuurlijk maken leerlingen zelf een linosnede (bovenbouw) of foamafdruk (onderbouw) net zoals Octavie Wolters! *

* Deze foamafdrukken bij het boek Het lied van de spreeuw van Octavie Wolters zijn gemaakt in groep 2. De leerlingen Jill en Naämi konden al wel hun eigen naam schrijven, maar nog niet in spiegelbeeld! 

Onder de deken, net als Gustav Klimt

Baby, van Gustav Klimt (1917/1918)

Vooraf

Gustav Klimt (Oostenrijk, 1862 – 1918) valt onder de stroming Jugendstil. Zijn werk bestaat uit schilderijen van veelal vrouwen, maar hij heeft ook muurschilderingen, tekeningen en collages gemaakt. Klimt is veel geroemd voor het gebruik van goud in zijn schilderijen. 

Wat heb je nodig?

• foto's van leerlingen met ogen dicht
• tekenpapier A3
• schaar en lijm
• viltstiften

Kunstbeschouwing

Zet het originele schilderij 'Baby' van Gustav Klimt op het digibord. 

Bespreek de opvallende kenmerken: 

• verschillende patronen in de deken
• veel kleuren
• de deken is belangrijker dan de baby
• golvende lijnen om de plooien in de deken weer te geven

Wat moet je doen?

1. Knip je foto uit en plak die op het grote vel.
2. Teken een bedframe achter je hoofd. 
3. Teken een deken en verdeel die in golvende vlakken.
4. Kleur in met patronen in kleurpotlood en/of viltstift. 
5. Teken een behangetje met patronen op de achtergrond.

Tekeningen gemaakt door leerlingen van groep 5. 

Beeldaspecten: lijn, kleur